Wielu osobom czytanie etykiet przypomina dziś niemal detektywistyczne śledztwo. Wystarczy kilka liter i cyfr zaczynających się od „E”, aby w głowie zapaliła się czerwona lampka. W ostatnich latach symbole te stały się synonimem sztucznej chemii i czegoś, czego najlepiej unikać szerokim łukiem. Tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona, a sama litera „E” wcale nie oznacza trucizny ani podejrzanej substancji laboratoryjnej. W wielu przypadkach kryją się pod nią związki, które znamy od dawna z kuchni lub natury i które w niewielkich ilościach są dla organizmu całkowicie neutralne, a czasem wręcz korzystne.

System oznaczania dodatków literą „E” powstał w Europie po to, aby uporządkować ogromną liczbę substancji używanych w przemyśle spożywczym. Każdy dodatek dopuszczony do stosowania musi przejść ocenę bezpieczeństwa, a dopiero potem otrzymuje swój numer. Oczywiście nie oznacza to, że wszystkie dodatki są idealne i że nie ma wśród nich takich, które warto ograniczać. Ale jednocześnie nie każdy numer z literą „E” powinien od razu budzić strach.

Dobrym przykładem jest E300, czyli kwas askorbinowy. Brzmi bardzo naukowo, ale w rzeczywistości chodzi po prostu o witaminę C. W przemyśle spożywczym wykorzystuje się ją głównie jako przeciwutleniacz. Dzięki niej produkty wolniej się utleniają, nie zmieniają koloru i dłużej zachowują świeżość. To dlatego można ją znaleźć w sokach, przetworach owocowych, a nawet w pieczywie. Dla organizmu człowieka nie jest to nic obcego – to dokładnie ta sama witamina, którą dostarczamy sobie jedząc porzeczki, paprykę czy natkę pietruszki.

Innym dodatkiem, który budzi czasem niepotrzebne obawy, jest E327, czyli mleczan wapnia. Nazwa może kojarzyć się z czymś sztucznym, ale w rzeczywistości jest to po prostu jedna z form chemicznych wapnia. W technologii żywności pełni kilka praktycznych funkcji: stabilizuje strukturę produktów, pomaga w żelowaniu, reguluje kwasowość i bywa używany przy produkcji kiszonek czy wypieków. W wielu preparatach dietetycznych mleczan wapnia występuje również jako składnik suplementów dostarczających tego ważnego pierwiastka.

Często niesłusznie podejrzewane są także barwniki. Rzeczywiście część syntetycznych barwników budzi kontrowersje, ale obok nich istnieje wiele takich, które pochodzą bezpośrednio z natury. Jednym z najbardziej znanych jest E100, czyli kurkumina. To właśnie ona nadaje kurkumie charakterystyczny, intensywnie żółty kolor. W kuchni azjatyckiej używa się jej od setek lat, a współczesna nauka potwierdza, że związki obecne w kurkumie mają właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. W przemyśle spożywczym kurkumina pełni głównie funkcję naturalnego barwnika, który nadaje produktom atrakcyjny odcień.

W wielu produktach pojawia się również E440. Za tym symbolem kryje się pektyna – substancja dobrze znana wszystkim, którzy kiedykolwiek robili domowy dżem. To naturalny składnik owoców, szczególnie jabłek i cytrusów. W przemyśle spożywczym wykorzystuje się ją jako zagęszczacz i substancję żelującą. Dzięki niej dżemy, galaretki czy niektóre napoje owocowe uzyskują odpowiednią konsystencję. Pektyny mają dodatkowo ciekawe właściwości dietetyczne: wspomagają pracę jelit, pomagają stabilizować poziom cukru we krwi i mogą wspierać usuwanie niektórych toksyn z organizmu.

Dość często na etykietach można też spotkać E412, czyli gumę guar. To naturalny polisacharyd pozyskiwany z nasion rośliny guar, uprawianej głównie w Indiach i Pakistanie. W kuchni przemysłowej pełni rolę zagęstnika i stabilizatora – dlatego trafia do sosów, deserów, lodów czy pieczywa bezglutenowego. Z punktu widzenia dietetyki jest to rodzaj rozpuszczalnego błonnika pokarmowego, który może wspierać mikroflorę jelitową i spowalniać wchłanianie glukozy.

Lista dodatków, które nie budzą większych zastrzeżeń, jest zresztą znacznie dłuższa. Przykładem może być E406, czyli agar – naturalna substancja żelująca pozyskiwana z czerwonych alg morskich. W wielu kuchniach świata stosuje się ją jako roślinną alternatywę dla żelatyny. W produktach spożywczych pełni głównie funkcję zagęstnika i stabilizatora.

Podobnie działa E410, znany jako mączka chleba świętojańskiego. To proszek powstający z nasion drzewa karobowego rosnącego w rejonie Morza Śródziemnego. Stosuje się go w deserach mlecznych, lodach czy sosach, ponieważ pomaga uzyskać kremową konsystencję. Dla organizmu jest w praktyce formą błonnika.

Ciekawym dodatkiem jest także E414, czyli guma arabska. Powstaje z naturalnej żywicy drzew akacjowych rosnących w Afryce. W przemyśle spożywczym używa się jej jako stabilizatora i emulgatora, między innymi w napojach czy słodyczach. Jednocześnie jest to rozpuszczalny błonnik, który może stanowić pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych.

Na etykietach można spotkać również E331, czyli cytryniany sodu. Są to sole kwasu cytrynowego, naturalnego składnika wielu owoców. W żywności pełnią głównie funkcję regulatora kwasowości i stabilizatora smaku. Dzięki nim napoje czy przetwory owocowe zachowują odpowiedni poziom pH i dłużej pozostają świeże.

Warto przy tym pamiętać o jednej ważnej rzeczy. Nawet jeśli niektóre z tych dodatków mają potencjalnie korzystne właściwości, ich ilość w produktach spożywczych jest zwykle bardzo niewielka. Z tego powodu nie należy traktować ich jako źródła składników odżywczych czy elementu terapii dietetycznej. Ich podstawową rolą jest poprawa trwałości, konsystencji lub wyglądu żywności.

Najrozsądniejsze podejście do etykiet polega więc na zachowaniu zdrowego dystansu. Z jednej strony warto unikać produktów nadmiernie przetworzonych i pełnych sztucznych dodatków. Z drugiej strony nie ma sensu wpadać w panikę za każdym razem, gdy na opakowaniu pojawia się symbol zaczynający się od litery „E”. W wielu przypadkach oznacza on po prostu substancję, która istnieje w naturze od dawna, tylko w świecie technologii żywności została opisana bardziej naukowym językiem.

Dlatego czytając etykiety dobrze jest kierować się rozsądkiem. Czasem za tajemniczym symbolem kryje się zwykła witamina C, naturalny błonnik z owoców albo składnik przyprawy używanej w kuchni od setek lat. I choć litera „E” brzmi dla wielu osób niepokojąco, w rzeczywistości nie zawsze jest powodem do obaw.

Redakcja