Kawa – dla wielu ludzi to niezastąpiony element poranka, nieodłączny towarzysz pracy i symbol relaksu. Napój ten cieszy się ogromną popularnością na całym świecie, a jego właściwości pobudzające i smakowe sprawiają, że dziennie wypija się miliardy filiżanek kawy. Ale czy zastanawialiście się kiedyś, co tak naprawdę kryje się w filiżance kawy? Czy kawa może zawierać szkodliwe substancje, w tym pleśń i mykotoksyny?

Czy w kawie może być pleśń?

Tak, kawa może zawierać pleśń, choć rzadko się o tym mówi. Problem ten pojawia się przede wszystkim na etapie przechowywania ziaren kawy w niewłaściwych warunkach – w wilgotnym środowisku, bez odpowiedniej cyrkulacji powietrza.

Pleśń rozwija się w ciepłym i wilgotnym otoczeniu, dlatego kraje, w których uprawia się kawę (np. Brazylia, Kolumbia, Wietnam), są szczególnie narażone na ten problem. Po zbiorach ziarna muszą być odpowiednio suszone i przechowywane, aby uniknąć rozwoju pleśni i produkcji szkodliwych substancji, takich jak mykotoksyny.

Mykotoksyny w kawie – cichy wróg zdrowia

Co to są mykotoksyny?

Mykotoksyny to toksyczne związki produkowane przez pleśnie, które mogą negatywnie wpływać na zdrowie człowieka. Niektóre z nich mają działanie rakotwórcze, neurotoksyczne i immunosupresyjne, co oznacza, że mogą osłabiać układ odpornościowy.

Najczęściej występujące mykotoksyny w kawie to:

• Ochratoksyna A (OTA) – najbardziej toksyczna mykotoksyna obecna w kawie. Może prowadzić do uszkodzenia nerek, wątroby i układu nerwowego. Ma również działanie rakotwórcze.
• Aflatoksyny – występują rzadziej, ale są wyjątkowo niebezpieczne, ponieważ mogą powodować uszkodzenia DNA i prowadzić do rozwoju nowotworów wątroby.
• Fumonizyny i zearalenon – rzadziej spotykane w kawie, ale mogą wpływać na układ hormonalny i prowadzić do zaburzeń metabolicznych.

Mykotoksyny mogą znajdować się nie tylko w kawie, ale także w innych produktach spożywczych, takich jak orzechy, zboża czy suszone owoce.

Jak dochodzi do skażenia kawy pleśnią i mykotoksynami?

1. Nieodpowiednie przechowywanie ziaren na plantacjach – jeśli kawa jest suszona w złych warunkach (np. w zbyt wilgotnym środowisku), pleśnie mogą zacząć się rozwijać.
2. Długie magazynowanie w wilgotnych warunkach – transport kawy w workach jutowych i przechowywanie jej w niewłaściwych magazynach może sprzyjać namnażaniu grzybów.
3. Niska jakość przetwarzania ziaren – niektóre tańsze kawy, zwłaszcza mielone, mogą zawierać ziarna o niższej jakości, które były narażone na pleśń.

Co ważne, prażenie (palenie) kawy nie zawsze całkowicie eliminuje mykotoksyny. Wysoka temperatura może zmniejszyć ich ilość, ale nie zawsze wystarczająco, aby całkowicie zneutralizować ich szkodliwe działanie.

Inne toksyczne związki w kawie

Oprócz mykotoksyn w kawie mogą znajdować się także inne substancje, które mogą być szkodliwe dla zdrowia.

Akrylamid

• Powstaje podczas palenia ziaren kawy.
• Jest związkiem potencjalnie rakotwórczym, a jego wysokie spożycie może zwiększać ryzyko nowotworów.
• Występuje także w smażonych i pieczonych produktach (np. frytkach, chipsach).

Pestycydy i metale ciężkie

• Kawa uprawiana na dużą skalę często jest pryskana pestycydami, które mogą pozostawać na ziarnach.
• W tanich kawach mogą znajdować się śladowe ilości metali ciężkich, takich jak ołów czy kadm.

Pleśń a kofeina – czy to ma znaczenie?

Ciekawostką jest, że kofeina sama w sobie działa jako naturalny środek przeciwgrzybiczy, co oznacza, że może w pewnym stopniu hamować rozwój pleśni. Jednak nie jest to stuprocentowa ochrona, dlatego tak ważne jest odpowiednie przechowywanie i wybór wysokiej jakości kawy.

Jak unikać pleśni i toksyn w kawie?

Chociaż nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka obecności mykotoksyn w kawie, istnieje kilka sposobów na zmniejszenie zagrożenia:

✅ Wybieraj kawę wysokiej jakości – kawy speciality i organiczne są mniej narażone na skażenie pleśnią, ponieważ ich proces produkcji podlega surowszym kontrolom.

✅ Kupuj ziarna i miel je samodzielnie – kawa mielona szybciej traci świeżość i jest bardziej narażona na rozwój pleśni.

✅ Zwracaj uwagę na sposób przechowywania – przechowuj kawę w szczelnych pojemnikach, w suchym i chłodnym miejscu, z dala od wilgoci.

✅ Unikaj tanich kaw o nieznanym pochodzeniu – jeśli kawa jest podejrzanie tania, istnieje ryzyko, że zawiera ziarna niskiej jakości, które mogły być źle przechowywane.

✅ Sprawdzaj certyfikaty jakości – niektóre marki kawy przeprowadzają testy na obecność mykotoksyn i innych zanieczyszczeń.

Kawa, mimo swoich licznych korzyści zdrowotnych, może zawierać pewne toksyczne związki, takie jak mykotoksyny, akrylamid czy pestycydy. Pleśń w kawie to realne zagrożenie, ale można je zminimalizować, wybierając produkty wysokiej jakości i dbając o odpowiednie przechowywanie ziaren.

Nie oznacza to jednak, że powinniśmy rezygnować z picia kawy! Wystarczy podejść do jej wyboru świadomie, a wtedy można cieszyć się filiżanką aromatycznej kawy bez obaw o szkodliwe substancje. ☕

Redakcja