Spacer wydaje się jedną z najprostszych i najbardziej naturalnych recept na zdrowie. Wystarczy wyjść z domu, postawić kilka kroków, odetchnąć głębiej. Od dziecka słyszymy, że „trzeba wyjść na świeże powietrze”, jakby samo przebywanie na zewnątrz było automatycznie synonimem regeneracji. Problem w tym, że coraz częściej to powietrze z „świeżym” ma niewiele wspólnego.

Z punktu widzenia zdrowia psychicznego spacer działa jak lek bez recepty. Obniża napięcie, porządkuje myśli, poprawia nastrój. Dla ciała to z kolei najprostsza forma ruchu, która uruchamia mięśnie, poprawia krążenie, wspiera metabolizm i reguluje rytm dobowy. Człowiek jest organizmem stworzonym do poruszania się w przestrzeni, a nie do wielogodzinnego siedzenia. I właśnie dlatego intuicyjnie czujemy, że wyjście na zewnątrz jest nam potrzebne. Pojawia się jednak pytanie, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu niemal nie istniało: czy w każdej sytuacji to rzeczywiście dobry pomysł?

Największy problem pojawia się w sezonie grzewczym. To wtedy jakość powietrza w wielu miejscach drastycznie się pogarsza, a niewidzialna mieszanka pyłów i toksycznych gazów staje się codziennym towarzyszem spacerów. Smog nie zawsze pachnie, nie zawsze szczypie w oczy, nie zawsze od razu daje objawy. Jest cichy i zdradliwy, a jego skutki kumulują się powoli, miesiącami i latami. Właśnie dlatego tak łatwo go bagatelizować.

Czy to oznacza, że w dni o gorszej jakości powietrza powinniśmy zamknąć się w domach i zrezygnować z ruchu? Niekoniecznie. Zanim wyjdziemy na spacer, warto poświęcić kilkanaście sekund na sprawdzenie aktualnego stanu powietrza. Dostęp do informacji jest dziś banalnie prosty – aplikacje i strony internetowe (zwłaszcza w Polsce) pokazują stężenia pyłów zawieszonych i innych zanieczyszczeń w czasie rzeczywistym, często z dokładnością do konkretnej dzielnicy. To wiedza, która pozwala podejmować rozsądne decyzje, zamiast działać na ślepo.

Jeśli normy zanieczyszczeń są przekroczone w niewielkim stopniu, krótki, spokojny spacer zazwyczaj nie stanowi problemu dla zdrowej osoby dorosłej. Sytuacja zmienia się jednak wtedy, gdy poziomy zanieczyszczeń sięgają kilkuset procent normy. Przy przekroczeniach rzędu 200 procent i więcej organizm nie „hartuje się”, a taki spacer w takich warunkach szkodzi zdrowiu. Każdy głęboki oddech oznacza wprowadzanie do płuc substancji, które nie powinny się tam znaleźć. Wtedy rozsądniej jest zostać w domu, wywietrzyć mieszkanie w lepszym momencie dnia lub przenieść aktywność fizyczną do wnętrza.

Zanieczyszczone powietrze nie działa jak trucizna podana jednorazowo. Ono zabija powoli, po cichu, często bez widocznych objawów na początku. Badania jednoznacznie pokazują, że regularna ekspozycja na smog zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia, niewydolności serca i udarów mózgu. Ma związek z rozwojem insulinooporności i cukrzycy typu drugiego, sprzyja chorobom płuc, takim jak astma czy przewlekła obturacyjna choroba płuc, a także zwiększa ryzyko raka płuc. Coraz więcej danych wskazuje również na jego wpływ na zdrowie psychiczne – od pogorszenia nastroju po wzrost ryzyka depresji – oraz na sprawność poznawczą, zwłaszcza u osób starszych.

Niepokojące są też dane dotyczące śmiertelności. U osób „przewlekle” oddychających zanieczyszczonym powietrzem ryzyko przedwczesnej śmierci z powodu chorób sercowo-naczyniowych jest wyższe nawet o kilkanaście procent. To liczby, których nie da się zignorować, zwłaszcza gdy uświadomimy sobie, że mówimy o czynniku środowiskowym, na który jesteśmy narażeni niemal codziennie.

Spacer pozostaje jedną z najlepszych form dbania o zdrowie – pod warunkiem, że nie zamienia się w trening przetrwania w toksycznym środowisku. W okresach grzewczych warto więc wprowadzić pewne nawyki: sprawdzać jakość powietrza, wybierać godziny, w których zanieczyszczenia są niższe, unikać ruchliwych ulic na rzecz parków i terenów zielonych, a w dni naprawdę „zanieczyszczone” po prostu dać sobie przyzwolenie na pozostanie w domu.

Paradoks naszych czasów polega na tym, że musimy planować coś tak podstawowego jak wyjście na spacer. I zamiast myśleć o tym, by oddychać głębiej, musimy zastanawiać się nad tym czym właściwie oddychamy.

Redakcja