Miód to jeden z tych produktów, którego nie trzeba odkrywać na nowo ani przywracać do łask, bo on z tych, które po prostu były z nami zawsze. Zanim człowiek nauczył się rafinować cukier, zanim powstały laboratoria, syropy glukozowo-fruktozowe i słodziki o nazwach brzmiących jak kody z tablicy Mendelejewa, był miód. Zbierany z dzikich uli, strzeżony przez pszczoły, traktowany jak dar i lekarstwo. I choć dziś stoi na półce obok dżemów „fit” i miodopodobnych zamienników, jego pozycja wciąż jest wyjątkowa.

Z punktu widzenia chemii miód to głównie węglowodany – około czterech piątych jego składu stanowią cukry proste, przede wszystkim fruktoza i glukoza. I tu często pojawia się pierwsze rozczarowanie: „To w końcu cukier czy lekarstwo?”. Prawda, jak zwykle, nie mieści się w prostych etykietach. Miód nie jest bombą witaminową, nie zastąpi warzyw ani owoców, ale zawiera coś, czego biały cukier nie ma wcale – cały zestaw związków biologicznie czynnych. Kwasów organicznych, enzymów i, co szczególnie istotne, związków fenolowych, czyli naturalnych antyoksydantów.

Właśnie one sprawiają, że miód przestaje być tylko słodzikiem, a zaczyna pełnić rolę funkcjonalnego dodatku do diety. Kwercetyna, kemferol, rutyna, kwas chlorogenowy czy elagowy to nie są egzotyczne nazwy z podręcznika biochemii, ale substancje realnie wpływające na procesy zapalne w organizmie, stres oksydacyjny i ochronę komórek. Badania od lat pokazują, że dieta bogata w polifenole wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, niektórych nowotworów oraz schorzeń neurodegeneracyjnych.

Nie każdy miód jest jednak taki sam. Kolor miodu bywa cenną wskazówką. Im miód ciemniejszy, tym zazwyczaj więcej w nim związków fenolowych i innych substancji o działaniu antyoksydacyjnym. Miody jasne są delikatniejsze w smaku, ale to te o barwie głębokiego bursztynu, brązu czy nawet niemal czerni niosą ze sobą większy potencjał prozdrowotny. Gryczany, spadziowy z drzew iglastych, wrzosowy czy coraz bardziej znany miód manuka to przykłady odmian, które nie tylko intensywnie pachną i smakują, ale też wyróżniają się składem.

Wokół miodu narosło też sporo różnych przekonań. Jedno z najczęstszych dotyczy przeziębień. Łyżka miodu na kaszel, miód z cytryną na gardło – brzmi jak babcina opowieść, którą współczesna nauka powinna już dawno obalić. A jednak nie obaliła. Wręcz przeciwnie. Miód wykazuje łagodne, ale udokumentowane działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Potrafi hamować rozwój takich bakterii jak Staphylococcus aureus czy Escherichia coli, wspierać organizm w infekcjach wirusowych, a nawet ograniczać rozwój drożdżaków Candida. Stosowany miejscowo przyspiesza gojenie ran, łagodzi stany zapalne skóry i zmniejsza ryzyko zakażeń.

Szczególne miejsce zajmuje tu miód manuka, pochodzący z Nowej Zelandii. To właśnie w nim odkryto wyjątkowo wysokie stężenie metyloglioksalu – związku o silnym działaniu przeciwdrobnoustrojowym. Jego ilość może być nawet kilkadziesiąt, a w skrajnych przypadkach ponad sto razy wyższa niż w innych miodach. Co ciekawe, wraz z dojrzewaniem miodu stężenie tej substancji rośnie, co czyni dobrze przechowywany miód manuka produktem niemal aptecznym. Nic dziwnego, że bywa stosowany wspomagająco w leczeniu przewlekłych ran, owrzodzeń czy zakażeń skóry.

Miód znajduje zastosowanie także w problemach, o których rzadko mówi się w kontekście „naturalnych metod”. Wspiera regenerację błony śluzowej żołądka przy chorobie wrzodowej, może łagodnie pomagać w infekcjach układu moczowego i bywa użyteczny przy zatruciach pokarmowych, kiedy organizm walczy z bakteriami i gorączką. Rozpuszczony w letniej wodzie jednocześnie nawadnia i dostarcza energii, co w osłabieniu bywa nie do przecenienia.

Nie oznacza to jednak, że miód jest produktem dla wszystkich w każdej ilości. W przypadku cukrzycy temat staje się znacznie bardziej złożony. Z jednej strony miód wykazuje działanie przeciwzapalne, a przewlekły stan zapalny jest jednym z mechanizmów towarzyszących tej chorobie. Z drugiej – pozostaje skoncentrowanym źródłem cukrów prostych i jego spożycie podnosi poziom glukozy we krwi. Dlatego u osób z cukrzycą miód powinien być stosowany ostrożnie, najlepiej po konsultacji ze specjalistą. Co ciekawe, nawet wtedy może znaleźć swoje miejsce, choć niekoniecznie na talerzu. Okłady z miodu na trudno gojące się rany, zwłaszcza w obrębie stóp, potrafią zmniejszyć stan zapalny, ograniczyć nieprzyjemny zapach i przyspieszyć regenerację tkanek.

Równie ważne jak to, jaki miód wybieramy, jest to, jak go używamy. Najczęstszy błąd? Dodawanie go do wrzątku. Temperatura powyżej czterdziestu stopni niszczy enzymy i część wrażliwych związków biologicznych, przez co miód traci znaczną część swoich właściwości. Znacznie lepiej sprawdza się jako dodatek do letnich napojów, przestudzonych naparów, koktajli czy jako składnik sosów i marynat. W połączeniu z oliwą, czosnkiem, cytryną czy musztardą tworzy proste, aromatyczne kompozycje, które łączą smak z funkcją zdrowotną.

Na koniec warto postawić granicę, której miód – mimo swojej reputacji – nie powinien przekraczać. To nadal cukier, choć w szlachetniejszej formie. Jedna do dwóch łyżeczek dziennie w zupełności wystarczą, by skorzystać z jego zalet bez obciążania metabolizmu. Miód nie jest cudownym lekiem ani usprawiedliwieniem dla nadmiaru słodyczy. Jest raczej przypomnieniem, że natura potrafi tworzyć produkty jednocześnie proste i złożone, słodkie i lecznicze. I że czasem zamiast szukać kolejnego „superfood”, warto po prostu sięgnąć po to, co jest nam znane od tysięcy lat.

Redakcja