Każdy z nas choć raz w życiu sięgnął po złociste frytki, chrupiące skrzydełka kurczaka czy panierowaną rybę prosto z patelni. Smażone potrawy kuszą zapachem, chrupkością i smakiem – ale to, co z pozoru wydaje się apetyczne, może nieść ze sobą poważne zagrożenia zdrowotne. Nie chodzi już tylko o wagę czy serce. Coraz więcej badań wskazuje na to, że to, co jemy, może wpływać na nasz nastrój, poziom lęku, a nawet rozwój depresji. W centrum tej uwagi znalazły się właśnie… potrawy smażone.

Dlaczego smażenie to najgorsza forma obróbki termicznej?

Smażenie – zwłaszcza na głębokim tłuszczu – wiąże się z powstawaniem szeregu niebezpiecznych związków chemicznych:

• Tłuszcze trans – powstające w wyniku wielokrotnego podgrzewania oleju, zakłócają gospodarkę lipidową, zwiększają ryzyko miażdżycy, a także wpływają negatywnie na funkcje mózgu.
• Akrylamid – związek powstający przy smażeniu produktów bogatych w skrobię, takich jak ziemniaki. Ma udowodnione działanie neurotoksyczne i kancerogenne. Przenika barierę krew–mózg, gdzie może wywoływać stany zapalne i zakłócać funkcjonowanie neuronów.
• Wolne rodniki – powstające pod wpływem wysokiej temperatury i utleniania tłuszczów, przyspieszają procesy starzenia i degenerację komórek, także tych mózgowych.

Związek między smażonym jedzeniem a depresją: co mówią badania?

W niedawnym, szeroko zakrojonym badaniu, które objęło ponad 140 tysięcy osób, naukowcy przeanalizowali wpływ częstości spożywania smażonych potraw na zdrowie psychiczne. Wnioski są niepokojące:

• osoby regularnie sięgające po smażone jedzenie – zwłaszcza ziemniaki – były o 12% bardziej narażone na wystąpienie stanów lękowych i aż o 7% częściej cierpiały na depresję;
• winowajcą okazał się głównie akrylamid, który zakłóca metabolizm lipidów w mózgu, prowadząc do uszkodzeń neuronów i zwiększonego stanu zapalnego;
• zaburzenia w przemianie sfingolipidów i fosfolipidów (czyli głównych składników błon komórkowych neuronów) to kolejny mechanizm, który może przyczyniać się do pogorszenia nastroju i funkcji poznawczych.

To nie tylko depresja – co jeszcze grozi miłośnikom frytek i panierki?

• Zaburzenia metaboliczne – w tym otyłość brzuszna, insulinooporność i cukrzyca typu 2.
• Choroby układu krążenia – miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca.
• Nowotwory – szczególnie rak jelita grubego, trzustki i piersi.
• Problemy z wątrobą – stłuszczenie, zapalenie, a nawet niewydolność.
• Stany zapalne w całym organizmie – przewlekły stan zapalny uznaje się dziś za wspólny mianownik wielu chorób przewlekłych, w tym neurologicznych.

Jakich produktów szczególnie unikać?

Najwięcej akrylamidu i tłuszczów trans znajdziemy w:

• frytkach i chipsach ziemniaczanych,
• panierowanych mięsach i rybach,
• fast foodach,
• smażonych przekąskach typu nuggetsy, krążki cebulowe,
• plackach ziemniaczanych, racuchach, pączkach.

Jak zmienić nawyki, by zadbać o zdrowie psychiczne i fizyczne?

1. Zamień smażenie na zdrowsze metody:
   • gotowanie (także na parze),
   • duszenie,
   • pieczenie w piekarniku,
   • grillowanie bez tłuszczu.
2. Wzbogać dietę o składniki, które chronią mózg:
   • ryby morskie (omega-3),
   • oliwa z oliwek,
   • warzywa liściaste i jagody,
   • orzechy, siemię lniane, awokado,
   • strączki i produkty pełnoziarniste.
3. Postaw na styl żywienia chroniący układ nerwowy:
   • dieta śródziemnomorska i dieta MIND (czyli ukierunkowana na zdrowie mózgu) to dwa najlepsze wzorce żywieniowe w profilaktyce depresji i chorób neurodegeneracyjnych.

Nie chodzi o to, by raz na rok nie zjeść domowego schabowego na święta. Problem zaczyna się wtedy, gdy smażone potrawy stają się codziennością – bo ich szkodliwe działanie kumuluje się powoli, ale nieubłaganie. Od otyłości i problemów metabolicznych po zaburzenia lękowe i depresję – cena za chwilową przyjemność bywa bardzo wysoka.

Jeśli więc zależy Ci na dobrym samopoczuciu, energii, zdrowiu serca i jasnym umyśle – warto wyrzucić patelnię z głębokim tłuszczem z kuchni i dać szansę zdrowszym metodom gotowania. Twoje ciało (i psychika) z pewnością Ci za to podziękują.

Redakcja