Ryby od lat zajmują wysoką pozycję w rankingach najzdrowszych produktów spożywczych. Stanowią ważny element diety śródziemnomorskiej i nordyckiej, są kojarzone z długowiecznością, ochroną układu sercowo-naczyniowego oraz prawidłową pracą mózgu. Jednak w okresie postępującego zanieczyszczenia mórz i oceanów coraz częściej pojawia się pytanie nie czy jeść ryby, lecz które ryby są rzeczywiście bezpieczne dla zdrowia. W tym kontekście szczególnej uwagi wymaga śledź – ryba popularna, stosunkowo tania i powszechnie uznawana za wartościową. Warto jednak wiedzieć, że nie każdy śledź ma taki sam wpływ na organizm. Znaczenie ma jego pochodzenie.

Zanieczyszczenie mórz a bezpieczeństwo ryb

Ryby są biologicznym „archiwum” środowiska, w którym żyją. Wraz z pożywieniem i wodą gromadzą metale ciężkie (rtęć, ołów, kadm), dioksyny i PCB, mikroplastik, pozostałości pestycydów i związków przemysłowych. Im bardziej zanieczyszczony akwen i im dłużej żyjąca ryba, tym większe ryzyko kumulacji toksyn w jej tkankach.

Morze Bałtyckie – zamknięty zbiornik o wysokim poziomie toksyn

Morze Bałtyckie należy do najbardziej zanieczyszczonych mórz świata. Jest akwenem płytkim, niemal zamkniętym, o bardzo wolnej wymianie wód z oceanem. Przez dekady trafiały do niego zanieczyszczenia przemysłowe, rolnicze i komunalne, które do dziś zalegają w osadach dennych. Substancje te są następnie włączane w łańcuch pokarmowy. Dlatego śledź bałtycki, mimo swojej popularności kulinarnej, może zawierać podwyższone ilości dioksyn i PCB, metale ciężkie czy związki o działaniu hormonalnym (endokrynnie czynnym). Regularne spożywanie śledzia z Bałtyku może obciążać wątrobę, nasilać stany zapalne, zaburzać gospodarkę hormonalną, zwiększać stres oksydacyjny. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży, dzieci, osoby z chorobami tarczycy, pacjenci z endometriozą, adenomiozą i innymi chorobami estrogenozależnymi.

Śledź atlantycki to bezpieczna i wartościowa alternatywa

Zupełnie inaczej przedstawia się sytuacja śledzia atlantyckiego (oceanicznego), pochodzącego z Morza Norweskiego, Morza Barentsa, północnego Atlantyku. Jest to ryba żyjąca w czystych, zimnych wodach, mała i krótko żyjąca, znajdująca się nisko w łańcuchu pokarmowym. Dzięki temu kumulacja toksyn w jej tkankach jest minimalna, co czyni ją jedną z najbezpieczniejszych ryb dostępnych w diecie człowieka. Mimo wysokiej zawartości tłuszczu (ok. 59% energii), śledź atlantycki dostarcza tłuszczu o silnym działaniu prozdrowotnym. Ponadto 100 g śledzia zawiera ok. 16 g łatwo przyswajalnego białka, bogatego w leucynę i lizynę – aminokwasy kluczowe dla regeneracji mięśni, zapobiegania sarkopenii czy utrzymania sprawności u osób starszych. Jedna porcja śledzia pokrywa nawet 500% dziennego zapotrzebowania na witaminę B12, niezbędną dla układu nerwowego, produkcji krwinek, funkcji poznawczych. 100 g śledzia dostarcza także ok. 1500 mg omega-3, które zmniejszają stan zapalny, wspierają pracę serca i mózgu, poprawiają wrażliwość hormonalną. Śledź atlantycki jest też cennym źródłem selenu (ochrona tarczycy), żelaza, jodu, witaminy D i A.

Badania populacyjne wskazują, że dieta bogata w małe, tłuste ryby morskie może wydłużać długość życia, zmniejszać ryzyko demencji, obniżać ryzyko niektórych nowotworów, chronić układ wzrokowy, wspierać zdrowie stawów i mięśni. Najlepiej wybierać śledzia świeżego, solonego do samodzielnego przygotowania, produkty z krótkim, naturalnym składem. Należy ograniczać gotowe śledzie w śmietanie, produkty z cukrem, syropem glukozowym, marynaty z octem spirytusowym i konserwantami.

Śledź może być jednym z najcenniejszych elementów zdrowej diety, pod warunkiem, że wiemy skąd on pochodzi. Śledź atlantycki dostarcza wysokiej jakości białka, kwasów omega-3 i kluczowych mikroelementów, przy jednocześnie niskim poziomie zanieczyszczeń. Śledź bałtycki, spożywany często i bez umiaru, może natomiast stanowić zagrożenie dla organizmu. W zdrowym odżywianiu liczy się nie tylko „co” jemy, ale również „skąd to pochodzi”.

Redakcja