Dlaczego nawet niewielki nadmiar może prowadzić do poważnych chorób?

Choć niewiele osób z własnej inicjatywy prosi lekarza o oznaczenie poziomu kwasu moczowego, to właśnie ten niepozorny parametr może zadecydować o naszym zdrowiu – i to na wielu poziomach. Zazwyczaj kojarzymy go wyłącznie z dną moczanową i bólem dużego palca u stopy. Tymczasem – jak pokazują najnowsze badania – nawet 1 mg powyżej normy może mieć znaczenie dla serca, mózgu, nerek, wątroby i układu metabolicznego.

Szacuje się, że podwyższony poziom kwasu moczowego występuje u około 25% dorosłych, a mimo to wciąż nie traktujemy go poważnie. A przecież to właśnie on bywa pierwszym ostrzeżeniem organizmu, zanim pojawi się cukrzyca, nadciśnienie czy problemy z nerkami.

Czym właściwie jest kwas moczowy?

Kwas moczowy to związek powstający w wyniku rozpadu puryn – naturalnych składników obecnych w organizmie oraz w niektórych produktach spożywczych (np. mięso, podroby, ryby, napoje słodzone fruktozą). Poziom kwasu moczowego w organizmie zależy od tego, jak skutecznie nerki go usuwają oraz ile go produkujemy w wyniku metabolizmu.

Na pierwszy rzut oka jego istnienie może wydawać się czymś niepotrzebnym, wręcz szkodliwym. Tymczasem ma też ważne funkcje – jest silnym antyoksydantem, który pomaga neutralizować wolne rodniki, szczególnie w obrębie mózgu i układu nerwowego. Ale tylko wtedy, gdy pozostaje w granicach normy.

Kiedy kwas moczowy staje się problemem?

Nadmiar kwasu moczowego w organizmie nazywamy hiperurykemią. Co ciekawe, jego wysoki poziom może nie dawać żadnych objawów przez długie lata – dopóki nie pojawią się pierwsze powikłania, a są one bardzo poważne.

Z czym wiąże się przewlekły nadmiar kwasu moczowego?

• Dna moczanowa (bolesne stany zapalne stawów)
• Nadciśnienie tętnicze
• Zwiększone ryzyko udaru i zawału serca
• Cukrzyca typu 2 i insulinooporność
• Kamica nerkowa i niewydolność nerek
• Stłuszczenie i zapalenie wątroby
• Pogorszenie funkcji poznawczych, demencja
• Zwiększone ryzyko niektórych nowotworów

Co więcej, podwyższony poziom kwasu moczowego może przyspieszać procesy starzenia się komórek oraz pogarszać jakość życia u osób z chorobami przewlekłymi.

Kiedy mówi się o nadmiarze?

Normy dla kwasu moczowego różnią się w zależności od płci:

• Kobiety: poniżej 6 mg/dl
• Mężczyźni: poniżej 7 mg/dl
• Osoby z chorobami układu krążenia: najlepiej <5 mg/dl

To znaczy, że już poziom 6,1 mg/dl u kobiety, albo 7,1 mg/dl u mężczyzny oznacza stan wymagający uwagi, zmian w stylu życia, a często i leczenia.

Dlaczego mamy podwyższony kwas moczowy?

Wzrost poziomu kwasu moczowego może być efektem:

• diety bogatej w puryny (mięso czerwone, podroby, ryby, piwo),
• nadmiaru fruktozy i słodyczy (syropy w napojach, soki owocowe),
• otyłości i zespołu metabolicznego,
• nadmiernego spożycia alkoholu,
• niektórych leków (np. diuretyki),
• odwodnienia,
• chorób nerek,
• oraz… stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych.

Jak naturalnie obniżyć poziom kwasu moczowego?

Choć nie istnieje cudowna pigułka, to kilka prostych (ale systematycznych) działań może obniżyć poziom kwasu moczowego nawet o 1-2 mg/dl – czyli do wartości bezpiecznych.

1. Zredukuj wagę, jeśli masz nadwagę

Każdy zrzucony kilogram to mniejsze obciążenie dla metabolizmu puryn. Nawet 5–10% redukcji masy ciała może znacząco wpłynąć na poziom kwasu moczowego.

2. Zrezygnuj ze słodzonych napojów i alkoholu

Fruktoza i etanol to czynniki silnie stymulujące produkcję kwasu moczowego. Piwo, mimo że zawiera mało alkoholu, to także źródło puryn.

3. Zmień sposób odżywiania

Zalecane są:

• Orzechy włoskie i migdały
• Olej ryżowy
• Kurkuma
• Cierpka wiśnia (świeża, w postaci soku lub kapsułek)
• Naturalna lemoniada bez cukru
• Niskotłuszczowe produkty mleczne (pomagają w usuwaniu kwasu moczowego)

4. Zwiększ spożycie witaminy C

Niewielka ilość – 500 mg dziennie przez 2 miesiące może już obniżyć poziom kwasu moczowego aż o 1 mg/dl.

5. Zmień dietę na śródziemnomorską

Dieta oparta o warzywa, oliwę z oliwek, pełnoziarniste zboża, ryby i rośliny strączkowe działa przeciwzapalnie i moczopędnie, a więc wspiera eliminację nadmiaru kwasu moczowego.

Kwas moczowy to nie tylko kwestia dny moczanowej. To wskaźnik ogólnego stanu metabolicznego, kondycji nerek i ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Nawet jeśli jeszcze nie boli Cię palec, nie masz kamieni nerkowych i dobrze się czujesz – warto kontrolować ten parametr raz w roku. I reagować już przy pierwszych przekroczeniach normy. Zamiast leczyć skutki chorób cywilizacyjnych, warto wcześniej przyjrzeć się tak prostemu, ale znaczącemu sygnałowi, jakim jest właśnie… kwas moczowy.

Redakcja