Współczesna diagnostyka laboratoryjna skupia się głównie na „klasykach”: cholesterolu, glukozie, trójglicerydach. Tymczasem istnieje jeden parametr, który w ciszy i bez objawów może wyrządzać ogromne szkody, a mimo to nadal nie jest rutynowo oznaczany. Tym parametrem jest homocysteina. Choć dla wielu osób pozostaje pojęciem abstrakcyjnym, jej podwyższony poziom może decydować o losie naczyń krwionośnych, mózgu, serca, a nawet o długości życia.

Czym właściwie jest homocysteina? Homocysteina to aminokwas siarkowy, który powstaje w organizmie jako produkt pośredni metabolizmu metioniny – aminokwasu dostarczanego głównie z białkiem zwierzęcym. Sama w sobie nie jest substancją, którą organizm chce gromadzić. W warunkach prawidłowych powinna być szybko przekształcana albo z powrotem w metioninę, albo w cysteinę – związek potrzebny do syntezy glutationu, jednego z najsilniejszych antyoksydantów. Problem zaczyna się wtedy, gdy ten mechanizm przestaje działać sprawnie.

Podwyższona homocysteina działa jak toksyczny drażniący czynnik dla śródbłonka naczyń krwionośnych. Jej przewlekle wysokie stężenie uszkadza wewnętrzną warstwę naczyń, sprzyja odkładaniu blaszek miażdżycowych, nasila stres oksydacyjny, inicjuje stan zapalny w ścianach tętnic. W praktyce oznacza to szybsze starzenie się układu krążenia – nawet u osób, które mają prawidłowy cholesterol.

Wysoki poziom homocysteiny zwiększa sztywność naczyń, zaburza produkcję tlenku azotu (NO), pogarsza przepływ krwi. Efekem jest większe ryzyko miażdżycy, udaru mózgu, zawału serca, choroby niedokrwiennej kończyn dolnych. Co szczególnie niepokojące, homocysteina może niwelować ochronne działanie HDL, czyli tzw. „dobrego cholesterolu”.

Homocysteina nie tylko uszkadza naczynia, ale także zwiększa lepkość krwi, sprzyja aktywacji płytek krwi, nasila procesy prozakrzepowe. W praktyce oznacza to wyższe ryzyko zakrzepicy, zatorowości płucnej czy udarów o podłożu zakrzepowym – nawet u osób młodych.

Homocysteina a śmiertelność

Nie jest to jedynie teoria biochemiczna. Analizy epidemiologiczne pokazują, że osoby z podwyższonym poziomem homocysteiny mają znacznie wyższe ryzyko przedwczesnej śmierci. W jednej z dużych analiz opublikowanych w 2015 roku wykazano, że ryzyko zgonu może być wyższe nawet o ponad 90% w porównaniu do osób z niskim poziomem homocysteiny. To czyni ją jednym z najsilniejszych, a jednocześnie najbardziej ignorowanych czynników ryzyka.

Dlaczego poziom homocysteiny rośnie?

Najczęstszą przyczyną nie jest genetyka, lecz niedobory żywieniowe. Kluczowe witaminy to witamina B9 (foliany), witamina B12, witamina B6. To one umożliwiają prawidłową przemianę homocysteiny. Gdy ich brakuje – homocysteina zaczyna się kumulować.

Podwyższony poziom homocysteiny często towarzyszy przewlekłej chorobie nerek, chorobie Addisona-Biermera, niedoczynności tarczycy, cukrzycy, łuszczycy. Wzrasta także u osób stosujących leki przeciwpadaczkowe, metforminę, metotreksat. Dodatkowo poziom homocysteiny rośnie z wiekiem, jest zwykle wyższy u mężczyzn.

Jakie wartości są naprawdę bezpieczne?

Zakres laboratoryjnej „normy” bywa szeroki – od 5 do 15 µmol/L.
Jednak z punktu widzenia prewencji chorób sercowo-naczyniowych optymalny poziom homocysteiny to poniżej 10 µmol/L, a najlepiej 7–9 µmol/L. Warto pamiętać, że „norma” laboratoryjna nie zawsze oznacza poziom bezpieczny metabolicznie.

Jak często badać homocysteinę?

Badanie jest proste, tanie i dostępne w większości laboratoriów. Wystarczy raz na 1–2 lata, częściej u osób z chorobami serca, tarczycy, cukrzycą lub anemią. To jedno z badań, które dają ogromną ilość informacji przy minimalnym koszcie.

Jak skutecznie obniżyć homocysteinę?

Podstawą jest żywienie ukierunkowane na wsparcie szlaków metylacji. Dobrej jakości produkty bogate w witaminę B12 śledź atlantycki, sardynki, łosoś, pstrąg, wątroba, jogurt naturalny. Naturalne źródła folianów: szpinak, brokuły, brukselka, szparagi, awokado, soczewica, fasola, pomarańcze. Witamina B6: drób, makrela, kasza gryczana, orzechy włoskie i laskowe. Cholina – zapomniany sprzymierzeniec: żółtka jaj, wołowina, wątroba. W większości przypadków odpowiednio skomponowana dieta wystarcza, by przywrócić prawidłowy poziom homocysteiny.

Homocysteina nie boli, nie daje objawów i nie alarmuje. Działa powoli, ale systematycznie – niszcząc naczynia, zwiększając ryzyko zakrzepów i skracając życie. Dlatego warto znać jej poziom, reagować wcześnie, traktować ją jako ważny marker zdrowia naczyniowego.

Redakcja