Kobieta, która widziała przyszłość zdrowia kilkadziesiąt lat przed wszystkimi

Są postaci w historii medycyny, które — choć początkowo ignorowane lub wyśmiewane — po czasie okazują się nie tyle kontrowersyjne, co profetyczne. Dr Johanna Budwig, niemiecka biochemiczka, farmaceutka i pionierka badań nad tłuszczami, jest jednym z najjaśniejszych przykładów takiej postaci. Urodzona w 1908 roku, odeszła w 2003 roku w wieku 95 lat, w pełni świadomości, sił i w zdrowiu, które samo w sobie stanowiło wizytówkę jej stylu życia. Nie była teoretykiem, który jedynie głosi zasady — była praktykiem, który wierzył w nie tak głęboko, że stały się one częścią jej codzienności. Dr Budwig nie tylko pomagała pacjentom, lecz również żyła dowodem na to, że jej sposób patrzenia na zdrowie działa.

Dlaczego dr Budwig była geniuszem?

Dziś, w epoce tysięcy badań naukowych i setek diet, łatwo zapomnieć, że są osoby, które przewidziały zmiany znacznie wcześniej, niż ktokolwiek był gotów je przyjąć. Dr Budwig już 70 lat temu mówiła głośno o tym, że: tłuszcze częściowo utwardzone (trans), nadmierne przetwarzanie żywności czy nadmiar przemysłowych olejów roślinnych są nie tyle neutralne, co toksyczne dla organizmu. Mówiła to w czasach, kiedy margaryna była reklamowana jako „zdrowy wybór”, a przemysł spożywczy zachwycał się „cudami chemii”. Najpierw ją krytykowano. Później wyszydzano. W końcu – z wielkim opóźnieniem – przyznano jej rację. Dziś wiemy, że jej obserwacje były absolutnie trafne. Jej koncepcje były proste, ale jednocześnie głęboko przemyślane. Opierały się na biochemii, na logice natury i na obserwacji ludzkiego organizmu.

W centrum jej koncepcji stał olej lniany, najbogatsze naturalne źródło omega-3 w formie kwasu alfa-linolenowego (ALA). Dlaczego to takie ważne? Dr Budwig uważała, że: komórki chore, niedotlenione oraz obciążone stresem oksydacyjnym potrzebują czegoś więcej niż kalorii — potrzebują elektryczności życiowej, płynności błon komórkowych i dostępu do tlenu. Jej zdaniem to właśnie omega-3 odbudowywały membrany i umożliwiały lepsze oddychanie komórkowe. Dziś nauka potwierdza, że ALA:

• redukuje stan zapalny,
• wspiera metabolizm mitochondriów,
• wpływa na usuwanie toksyn,
• poprawia elastyczność błon komórkowych,
• chroni układ sercowo-naczyniowy.

Jednak problemem dr Budwig była trwałość oleju lnianego W jej czasach — tak samo jak dziś — najczęściej był: zjełczały, źle przechowywany, przegrzany podczas tłoczenia. Dlatego współcześnie warto rozszerzyć jej koncepcję i czerpać ALA również z innych źródeł. Porównanie zawartości ALA w różnych produktach

• 1 łyżka oleju lnianego – 7,48 g ALA
• 1 łyżka zmielonego siemienia lnianego – 7 g ALA
• 1 łyżka oleju z orzecha włoskiego – 1,4 g ALA
• 28 g orzechów włoskich – 2,6 g ALA
• 28 g nasion chia – 4,9 g ALA

Minimum dla zdrowej osoby: 1–2 g ALA dziennie Dla osób z problemami zdrowotnymi: wielokrotnie więcej, zgodnie z obserwacjami dr Budwig.

Produkty fermentowane — to drugi filar zdrowia, którego nikt w jej czasach nie doceniał Dziś o mikrobiomie mówią wszyscy, ale dr Budwig zwracała uwagę na znaczenie bakterii probiotycznych już w połowie XX wieku. Twierdziła, że bez zdrowej flory bakteryjnej: toksyny kumulują się w organizmie, odporność nie działa jak powinna, procesy zapalne szaleją, jelita stają się przepuszczalne a metabolizm zostaje zaburzony. Proponowała codzienne spożywanie produktów fermentowanych, które – jej zdaniem – tworzyły „wewnętrzny ogród zdrowia”.

Polecane produkty fermentowane:

• kefir z ziaren kefirowych,
• jogurt naturalny, skyr,
• kiszona kapusta,
• kiszone ogórki,
• kiszone buraki,
• miso, natto,
• kombucha.

Dziś wiemy, że probiotyki:

• redukują markery stanu zapalnego,
• wzmacniają odporność,
• neutralizują toksyny,
• poprawiają trawienie,
• działają przeciwdepresyjnie,
• regulują poziom cukru we krwi.

Zero tłuszczów trans

Dziś wszyscy „wiedzą”, że tłuszcze trans są szkodliwe. Ale przez dziesięciolecia były reklamowane jako zdrowsze niż masło. Kiedy w Roku 1911 na rynek weszło Crisco — pierwsza margaryna na bazie częściowo utwardzonych tłuszczów — rozpoczął się globalny eksperyment na ludziach. Margaryna była: tania, trwała, odporna na jełczenie, wygodna dla przemysłu. W efekcie tłuszcze trans trafiały do: margaryn, ciastek i krakersów, frytek i chipsów, batonów, pieczywa, fast foodów. To był żywieniowy kataklizm, którego skutki odczuwamy do dziś.

A dr Budwig?

Już w latach 50., gdy margaryna była symbolem postępu, mówiła jasno „Częściowo utwardzone oleje niszczą błony komórkowe, blokują oddychanie i prowadzą do chorób serca.” Wtedy ją wyśmiewano.
Dziś wiemy, że miała 100% racji. Badania z samych lat 2000–2020 potwierdziły, że tłuszcze trans: zwiększają ryzyko chorób serca bardziej niż jakikolwiek inny składnik żywieniowy, nasilają stany zapalne, zaburzają gospodarkę cukrową, zaburzają metabolizm, zwiększają ryzyko raka, „zapieczętowują” błony komórkowe, czyniąc je sztywnymi.

To, co dziś jest oczywistością, kiedyś było herezją. Praca dr Budwig uczy nas, że: zdrowie zaczyna się na poziomie komórki, tłuszcze mogą uzdrawiać albo niszczyć, flora bakteryjna to fundament, natlenienie i elastyczność komórek to klucz długowieczności a organizm potrzebuje natury, nie chemicznych zamienników. Długowieczność dr Budwig nie była przypadkiem — była konsekwencją życia według zasad, które wyprzedziły swoje czasy. Jej dziedzictwo to nie tylko dieta, ale przede wszystkim filozofia szacunku do organizmu, światła, natury i biologii człowieka.

Redakcja