Co naprawdę kryje się pod literą „E”

W składzie współczesnej żywności znajdziemy wiele grup dodatków technologicznych: konserwanty, wzmacniacze smaku, emulgatory, stabilizatory oraz barwniki. To właśnie one w największym stopniu oddziałują na naszą podświadomość. Zanim spróbujemy produktu – najpierw go „zjadamy” wzrokiem. Człowiek instynktownie wybiera to, co wygląda świeżo, intensywnie i apetycznie. Producenci doskonale o tym wiedzą. Dlatego w realiach masowej produkcji żywności barwniki stały się jednym z kluczowych narzędzi marketingowych. Jogurt ma być śnieżnobiały lub intensywnie truskawkowy, napój – neonowo pomarańczowy, a słodycze – wręcz fluorescencyjne. Problem polega na tym, że nie każdy kolor jest niewinny, a różne regiony świata bardzo odmiennie oceniają ryzyko zdrowotne związane z tymi samymi substancjami.

Barwniki – nie wszystkie są wrogiem

Wbrew obiegowej opinii, nie każdy barwnik jest „chemią”. Część z nich to naturalne związki, które od wieków występują w żywności i często same w sobie mają właściwości prozdrowotne. Naturalne barwniki uznawane za bezpieczne Do tej grupy należą m.in.:

• Kurkuminа (E100) – pozyskiwana z kurkumy, działa przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie
• Ryboflawina (E101) – witamina B2
• Karoteny (E160a) – prekursory witaminy A
• Likopen (E160d) – silny przeciwutleniacz obecny w pomidorach
• Antocyjany (E163) – polifenole z owoców jagodowych
• Betanina (E162) – naturalna czerwień buraczana
• Chlorofile (E140)
• Węgiel roślinny (E153)
• Luteina (E161b), zeaksantyna, astaksantyna

Są to barwniki, których organizm rozpoznaje i metabolizuje, ponieważ pochodzą z naturalnych źródeł. W wielu przypadkach nie tylko barwią, ale też chronią komórki przed stresem oksydacyjnym. Niepokój zaczyna się tam, gdzie w grę wchodzą syntetyczne barwniki azowe, opracowane wyłącznie po to, by intensyfikować kolor, bez żadnej wartości odżywczej.

„Szkodliwa szóstka z Southampton”

Badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii (University of Southampton) wykazały związek między określonymi barwnikami a:

• nadpobudliwością u dzieci
• problemami z koncentracją
• nasileniem objawów ADHD
• reakcjami alergicznymi i astmatycznymi

Do tej grupy należą:

• E102 – tartrazyna
• E104 – żółcień chinolinowa
• E110 – żółcień pomarańczowa
• E122 – azorubina
• E124 – pąs 4R
• E129 – czerwień allura

W Unii Europejskiej produkty zawierające te barwniki muszą mieć ostrzeżenie:„Może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci” To samo ostrzeżenie nie jest wymagane w krajach Mercosur.

Barwniki zakazane lub wycofane w Unii Europejskiej

UE stosuje jedne z najostrzejszych przepisów na świecie, kierując się zasadą ostrożności. W Europie zakazane lub wycofane są m.in.:

• E105 – żółcień trwała
• E107 – żółcień 2G
• E111 – oranż GGN
• E123 – amarant
• E125 – szkarłat GN
• E128 – czerwień 2G
• E154 – brąz FK

Część z nich wykazywała potencjał rakotwórczy, inne – toksyczność wobec tarczycy lub wpływ na układ nerwowy.

Mercosur – najmniej restrykcyjny system

Kraje Mercosur (m.in. Brazylia, Argentyna, Paragwaj, Urugwaj) stosują jeszcze łagodniejsze regulacje. W praktyce oznacza to, że: dopuszczone są barwniki zakazane w UE, kontrola długoterminowych skutków zdrowotnych jest ograniczona, intensywnie barwiona żywność (napoje, słodycze, przetwory) jest normą. I tu pojawia się kluczowe pytanie:

Czy Europa, importując żywność z krajów Mercosur, nie importuje również standardów, przed którymi sama się chroni?

Co może zrobić konsument?

1. Czytać etykiety – szczególnie produktów dla dzieci
2. Unikać żywności o nienaturalnie intensywnych kolorach
3. Wybierać produkty barwione naturalnymi ekstraktami roślinnymi
4. Ograniczać żywność wysokoprzetworzoną
5. Pamiętać, że brak zakazu ≠ brak ryzyka

Kolor w żywności bywa iluzją świeżości i jakości. To, co wygląda apetycznie, nie zawsze służy zdrowiu. Europa i Mercosur grają według zupełnie różnych zasad, a konsument często pozostaje bez realnej wiedzy, co tak naprawdę trafia na jego talerz. Najbezpieczniejsza strategia pozostaje niezmienna od lat: im mniej przetworzona żywność – tym mniej barwników i mniej ryzyka.

Redakcja