Żylaki kojarzą się najczęściej z nogami i problemami krążeniowymi. Tymczasem istnieje postać żylaków znacznie groźniejsza, bo niewidoczna gołym okiem i długo bezobjawowa – żylaki przełyku. To schorzenie, które nie boli, nie piecze i często nie daje żadnych sygnałów ostrzegawczych… aż do momentu, gdy dochodzi do gwałtownego krwotoku, stanowiącego bezpośrednie zagrożenie życia.

Czym są żylaki przełyku?

Żylaki przełyku to poszerzone, patologicznie zmienione żyły zlokalizowane w dolnej części przełyku. Powstają w wyniku zaburzeń krążenia żylnego, najczęściej jako konsekwencja nadciśnienia wrotnego, czyli zwiększonego ciśnienia krwi w układzie żyły wrotnej. Nie są chorobą samą w sobie, lecz objawem poważnych zaburzeń w obrębie wątroby i układu krążenia trzewnego.

Dlaczego dochodzi do powstawania żylaków przełyku?

Główną przyczyną jest marskość wątroby, niezależnie od tego, czy wywołał ją alkohol, wirusowe zapalenie wątroby, stłuszczenie wątroby czy inne czynniki. Uszkodzona wątroba nie przepuszcza prawidłowo krwi, powoduje wzrost ciśnienia w żyle wrotnej, zmusza organizm do tworzenia krążenia obocznego. Jedną z takich „dróg ucieczki” krwi są właśnie żyły przełyku – cienkościenne i nieprzystosowane do wysokiego ciśnienia. Z czasem ulegają one poszerzeniu i tworzą żylaki.

Najczęstsze przyczyny żylaków przełyku

• marskość wątroby (najczęstsza),
• przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B i C,
• alkoholowa choroba wątroby,
• niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NAFLD),
• zakrzepica żyły wrotnej,
• guzy uciskające układ żyły wrotnej,
• rzadziej: ciężkie choroby serca i wrodzone wady naczyniowe.

W praktyce klinicznej żylaki przełyku niemal zawsze oznaczają zaawansowane stadium choroby wątroby.

Dlaczego żylaki przełyku są tak niebezpieczne?

Ponieważ mogą pęknąć. Ściana żylaków jest cienka, krucha i podatna na uszkodzenia. Wystarczy wzrost ciśnienia, wymioty, kaszel, wysiłek fizyczny, spożycie alkoholu czy uraz mechaniczny. Pęknięcie żylaka przełyku prowadzi do masywnego krwotoku z górnego odcinka przewodu pokarmowego, który rozwija się nagle, bywa trudny do opanowania, może zakończyć się zgonem.

W początkowej fazie żylaki przełyku nie dają żadnych objawów. Chory często nie ma pojęcia, że nosi w sobie potencjalnie śmiertelne zagrożenie. Pierwsze objawy pojawiają się często dopiero przy krwawieniu: fusowate lub krwiste wymioty, czarne, smoliste stolce, osłabienie, zawroty głowy, spadek ciśnienia, przyspieszona akcja serca, bladość, zimne poty. To stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.

Jak wykrywa się żylaki przełyku?

Podstawowym badaniem jest gastroskopia, czyli endoskopowe badanie przełyku, żołądka i dwunastnicy. U pacjentów z marskością wątroby gastroskopia powinna być wykonywana rutynowo, pozwala ocenić wielkość żylaków, umożliwia ocenę ryzyka krwawienia. Dodatkowo wykonuje się USG jamy brzusznej z oceną przepływów, elastografię wątroby, badania laboratoryjne wątroby, tomografię lub rezonans w wybranych przypadkach.

Czy żylaki przełyku można leczyć?

Tak – i co ważne, można im zapobiegać. Leczenie obejmuje leki obniżające ciśnienie wrotne (np. beta-blokery), endoskopowe podwiązywanie żylaków, leczenie choroby podstawowej wątroby, abstynencję alkoholową, modyfikację stylu życia i diety. W przypadkach ciężkich stosuje się zabiegi wewnątrznaczyniowe, leczenie operacyjne, a czasem kwalifikację do przeszczepu wątroby.

Jak zmniejszyć ryzyko pęknięcia żylaków?

Osoby z chorobami wątroby powinny bezwzględnie unikać alkoholu, kontrolować ciśnienie wrotne, regularnie wykonywać gastroskopię, unikać ciężkiego wysiłku, dbać o regularne wypróżnienia (unikanie parcia), leczyć kaszel i zaparcia.

Żylaki przełyku nie są „dodatkową dolegliwością”. To poważny marker zaawansowanej choroby, często świadczący o tym, że organizm znalazł się na granicy swoich możliwości kompensacyjnych. Wczesne wykrycie ratuje życie, pozwala zapobiec krwotokom, daje czas na leczenie wątroby.

W medycynie bywają choroby, które nie krzyczą, ale milczą. Żylaki przełyku należą do najbardziej niebezpiecznych z nich.

Redakcja