Są takie rośliny, które wyglądają niepozornie, a jednak przez setki lat towarzyszyły ludziom w najprostszych, codziennych sytuacjach: przy zadrapaniu kolana, oparzeniu od pieca, pękniętej skórze na dłoniach czy bolącym gardle. Jedną z nich jest nagietek lekarski – roślina o intensywnie pomarańczowych płatkach, którą można spotkać w wiejskich ogrodach, na działkach i w zielnikach zielarzy. W dawnych czasach niemal każda gospodyni wiedziała, że te drobne kwiaty mają w sobie coś więcej niż tylko dekoracyjny urok. Wiedziano, że gdy skóra pęka, rana nie chce się goić albo pojawia się stan zapalny – nagietek potrafi przynieść ulgę.

Nie jest więc przypadkiem, że z jednego ziela powstaje tak wiele różnych przetworów: macerat, olej, nalewka, maść, a nawet napary i odwary do picia. Każda z tych form pozwala wydobyć z nagietka trochę inne właściwości. Zielarze od dawna powtarzają, że roślina ta jest jedną z najcenniejszych w domowej apteczce, ponieważ działa jednocześnie przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i łagodząco na tkanki.

W płatkach nagietka kryje się cały zestaw związków biologicznie czynnych: flawonoidy, karotenoidy, saponiny, triterpeny oraz niewielkie ilości olejków eterycznych. To właśnie one odpowiadają za charakterystyczny kolor kwiatów i ich działanie. W praktyce oznacza to, że nagietek pomaga ograniczać proces zapalny w tkankach, wspiera regenerację skóry i błon śluzowych, a jednocześnie działa łagodnie antyseptycznie. Dawni zielarze mawiali nawet, że nagietek „uczy skórę goić się szybciej”.

Jedną z ciekawszych właściwości tej rośliny jest jej wpływ na naczynia krwionośne. Substancje zawarte w kwiatach mogą zmniejszać przepuszczalność ścian naczyń i ograniczać nadmierny stan zapalny w błonach śluzowych. Właśnie dlatego nagietek tak dobrze sprawdza się przy podrażnieniach gardła, stanach zapalnych jamy ustnej czy problemach skórnych. Współczesna fitoterapia potwierdza to, co ludowa medycyna wiedziała od dawna – nagietek jest jednym z najbardziej uniwersalnych ziół regenerujących tkanki.

Choć wiele osób kojarzy go wyłącznie z maścią do smarowania skóry, nagietek można również stosować wewnętrznie. Delikatny odwar z jego kwiatów od dawna był stosowany przy problemach z przewodem pokarmowym. Pomagał w stanach zapalnych żołądka, jelit czy dróg żółciowych. Wspierał także regenerację błony śluzowej żołądka, szczególnie u osób, które przechodziły chorobę wrzodową. Zielarze polecali go również przy niedokwaśności żołądka oraz przy podrażnieniach układu moczowego.

Przygotowanie takiego odwaru jest bardzo proste. Wystarczy pół łyżki suszonych kwiatów nagietka zalać szklanką wody i gotować przez kilka minut na małym ogniu. Po przecedzeniu powstaje lekko złocisty napój o delikatnym, ziołowym aromacie. Tradycyjnie pijano go między posiłkami w niewielkich porcjach – raczej jako wsparcie organizmu niż jako główny środek leczniczy.

Jednak prawdziwą sławę nagietek zdobył dzięki zastosowaniu zewnętrznemu. W medycynie ludowej używano go przy niemal wszystkich problemach skórnych: od drobnych ran i zadrapań po owrzodzenia żylakowe czy podrażnienia skóry. Okłady z nagietka stosowano także przy stanach zapalnych oczu oraz przy infekcjach jamy ustnej.

Najbardziej znanym przetworem z tej rośliny jest oczywiście maść nagietkowa. Jej przygotowanie w domu jest zaskakująco proste i nie wymaga specjalistycznych składników.

Najpierw trzeba przygotować olej nagietkowy, czyli tak zwany macerat. Garść świeżych lub suszonych kwiatów nagietka wkłada się do czystego słoika i zalewa dobrej jakości olejem roślinnym – najlepiej oliwą z oliwek albo olejem słonecznikowym tłoczonym na zimno. Kwiaty powinny być całkowicie przykryte olejem. Słoik stawia się w ciepłym, jasnym miejscu na około trzy tygodnie. W tym czasie olej powoli nabiera złotego koloru i zaczyna pachnieć nagietkiem. Po przecedzeniu otrzymujemy gotowy macerat, który sam w sobie jest już doskonałym kosmetykiem do skóry.

Aby przygotować maść, trzeba taki olej delikatnie podgrzać w kąpieli wodnej i dodać do niego naturalny wosk pszczeli. Na jedną szklankę oleju wystarczą mniej więcej dwie łyżki startego wosku. Po rozpuszczeniu wosku mieszankę wlewa się do małych słoiczków i pozostawia do zastygnięcia. Po kilku godzinach powstaje gęsta, złocista maść o delikatnym zapachu ziół i miodu.

Taka maść może być stosowana na spierzchnięte dłonie, popękane pięty, podrażnienia skóry czy drobne rany. W wielu domach używa się jej również po oparzeniach słonecznych albo po ukąszeniach owadów. Skóra potraktowana nagietkiem szybciej się regeneruje i mniej piecze.

Innym ciekawym przetworem jest nalewka nagietkowa. Przygotowuje się ją z kwiatów zalanych alkoholem – najczęściej wódką lub spirytusem rozcieńczonym do około czterdziestu procent. Po kilku tygodniach maceracji powstaje intensywnie pomarańczowy płyn o silnym działaniu antyseptycznym. Rozcieńczony wodą może służyć do płukania gardła albo przemywania skóry.

Warto też wiedzieć, że same płatki nagietka można dodawać do potraw. Dawniej nazywano je nawet „szafranem biednych ludzi”, ponieważ barwiły potrawy na złoty kolor. Dodawano je do masła, zup i sałatek. Oprócz walorów estetycznych wnosiły także cenne antyoksydanty.

Coraz więcej badań pokazuje, że dieta bogata w naturalne substancje przeciwzapalne może mieć ogromny wpływ na zdrowie. Włączenie do jadłospisu ziół, warzyw, owoców i przypraw o takim działaniu pomaga organizmowi radzić sobie z przewlekłym stanem zapalnym, który dziś uznaje się za jeden z głównych czynników wielu chorób cywilizacyjnych.

Kiedy więc patrzymy na skromny nagietek rosnący przy płocie albo na rabacie w ogrodzie, warto pamiętać, że nie jest to tylko ozdoba. To jedna z tych roślin, które od pokoleń pomagały ludziom. Wystarczyło kilka kwiatów, trochę oleju i odrobina cierpliwości.

Redakcja