Pieczenie za mostkiem, kwaśny posmak w ustach, uczucie cofania się treści pokarmowej, chrypka, kaszel, a czasem nawet wrażenie braku powietrza – tak często objawia się zgaga. Dla wielu osób jest jedynie chwilową niedogodnością po obfitym posiłku, ale u części staje się codziennym problemem, który potrafi znacząco obniżyć komfort życia.

W zdrowym organizmie żołądek i przełyk są oddzielone specjalnym mechanizmem zabezpieczającym. Najważniejszą rolę odgrywa dolny zwieracz przełyku – pierścień mięśniowy, który działa niczym zawór. Otwiera się podczas połykania pokarmu, pozwalając mu przejść do żołądka, a następnie powinien szczelnie się zamknąć, aby kwaśna zawartość żołądka nie wracała do przełyku.

Problem pojawia się wtedy, gdy ten naturalny „zawór” przestaje działać prawidłowo. Może dochodzić do jego nadmiernego rozluźnienia, osłabienia napięcia lub częstszego niż powinno otwierania się poza momentem przełykania. Wówczas kwaśna treść żołądkowa może przesuwać się w górę, drażniąc delikatną błonę śluzową przełyku, która nie jest przystosowana do kontaktu z kwasem solnym.

Wiele osób słysząc słowo „zgaga”, automatycznie kojarzy ją z nadmiarem kwasu żołądkowego. Rzeczywiście, nadmierna produkcja kwasu może nasilać objawy, jednak nie jest to jedyna przyczyna problemu. Refluks może występować również wtedy, gdy ilość kwasu jest prawidłowa, a nawet zmniejszona.

Coraz częściej zwraca się uwagę na zjawisko niedokwasoty żołądka, czyli sytuacji, w której żołądek produkuje zbyt mało kwasu solnego. Choć może wydawać się to paradoksalne, zbyt mała ilość kwasu również może sprzyjać refluksowi. Prawidłowe zakwaszenie żołądka jest bowiem potrzebne nie tylko do trawienia białek, ale także do prawidłowej pracy całego układu pokarmowego. Odpowiednia kwasowość wpływa między innymi na opróżnianie żołądka oraz napięcie dolnego zwieracza przełyku. Gdy procesy te zostają zaburzone, treść pokarmowa może zalegać dłużej i łatwiej cofać się do przełyku.

Niedokwasota może wiązać się również z gorszym wchłanianiem niektórych składników odżywczych, między innymi witaminy B12, żelaza, cynku czy magnezu. Z czasem mogą pojawiać się objawy takie jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie, anemia, problemy z koncentracją czy zaburzenia trawienia.

Na pracę żołądka wpływa wiele czynników. Jednym z najważniejszych jest przewlekły stres. Organizm znajdujący się przez długi czas w stanie napięcia zmienia sposób funkcjonowania układu trawiennego. Układ nerwowy i przewód pokarmowy pozostają ze sobą w ścisłej komunikacji, dlatego długotrwały stres może zaburzać zarówno wydzielanie soków trawiennych, jak i motorykę jelit oraz żołądka.

Nie bez znaczenia pozostają także codzienne nawyki. Palenie papierosów osłabia działanie zwieracza przełyku, alkohol może drażnić błonę śluzową przewodu pokarmowego, a nadmierna masa ciała zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej, ułatwiając cofanie się treści żołądkowej. Również jedzenie dużych posiłków późnym wieczorem, szybkie spożywanie pokarmów oraz kładzenie się krótko po jedzeniu mogą znacząco nasilać problem.

Wśród produktów często wymienianych jako nasilające zgagę znajdują się alkohol, mocna kawa, napoje gazowane, potrawy smażone i bardzo tłuste, ostre przyprawy, czekolada, mięta, cytrusy, pomidory oraz niektóre warzywa cebulowe. Nie oznacza to jednak, że każdy powinien całkowicie zrezygnować z tych produktów. Reakcja organizmu jest indywidualna i u jednej osoby kawa może wywołać objawy, podczas gdy u innej nie będzie powodowała żadnych dolegliwości.

Warto również zwrócić uwagę na sposób jedzenia. Dokładne przeżuwanie pokarmów, spokojne spożywanie posiłków, unikanie przejadania się i zachowanie kilku godzin odstępu między kolacją a snem mogą mieć większe znaczenie niż całkowite eliminowanie kolejnych produktów z jadłospisu.

Częstą przyczyną przewlekłych problemów żołądkowych jest również zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która może prowadzić do przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka, choroby wrzodowej oraz zaburzeń wydzielania kwasu. W przypadku długo utrzymujących się objawów warto skonsultować diagnostykę ze specjalistą.

Sama walka z objawem, na przykład poprzez częste stosowanie preparatów zobojętniających kwas lub leków hamujących jego wydzielanie, może przynieść chwilową ulgę, ale nie zawsze rozwiązuje przyczynę problemu. Długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej powinno odbywać się pod kontrolą lekarza, ponieważ zmniejszenie kwaśności żołądka przez długi czas może wpływać między innymi na mikrobiotę jelitową oraz przyswajanie części składników odżywczych.

Przy nawracającej zgadze ważna jest odpowiednia diagnostyka. W zależności od objawów lekarz może zalecić między innymi gastroskopię, która pozwala ocenić stan błony śluzowej przełyku i żołądka, a także badania oceniające nasilenie refluksu, takie jak pH-metria przełyku. W przypadku podejrzenia niedokwasoty pomocne może być sprawdzenie funkcji tarczycy oraz oznaczenie wybranych parametrów związanych z gospodarką witaminy B12, ponieważ niektóre zaburzenia, w tym niedoczynność tarczycy czy anemia złośliwa, mogą wpływać na pracę przewodu pokarmowego.

Zgaga jest sygnałem wysyłanym przez organizm, że układ trawienny nie pracuje optymalnie. Czasem problemem będzie nadmiar kwasu, czasem jego niedobór, a czasem zaburzona praca mięśni, stres, dieta lub styl życia. Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na gaszeniu objawu, trzeba przede wszystkim poszukać przyczyny. Żołądek nie jest tylko „pojemnikiem na jedzenie” – to skomplikowany narząd, którego prawidłowa praca wpływa na odporność, energię, metabolizm i ogólne samopoczucie.

Redakcja