Lipiec od wieków był dla zielarzy miesiącem szczególnym. Dawniej mówiono nawet, że kto dobrze wykorzysta kilka letnich tygodni, ten zgromadzi zapasy leczniczych ziół na cały rok. I rzeczywiście – właśnie teraz wiele roślin osiąga pełnię kwitnienia, a zawartość olejków eterycznych, flawonoidów, garbników i innych substancji biologicznie czynnych jest najwyższa. Nic więc dziwnego, że tradycyjne zielniki wskazują lipiec jako jeden z najlepszych okresów na zbiór surowców zielarskich. Warto jednak pamiętać, że zioła najlepiej zbierać wyłącznie wtedy, gdy potrafimy je bezbłędnie rozpoznać i wybieramy miejsca oddalone od ruchliwych dróg, pól intensywnie opryskiwanych czy terenów przemysłowych.

Jedną z najbardziej cenionych roślin lipca pozostaje krwawnik pospolity. Jego białe lub lekko różowawe baldachowate kwiatostany można spotkać niemal na każdej łące. Ziele krwawnika zawiera bogaty zestaw substancji czynnych, między innymi flawonoidy, laktony seskwiterpenowe, olejek eteryczny z chamazulenem, garbniki i achilleinę. Od pokoleń wykorzystywany jest przede wszystkim jako środek wspomagający trawienie. Pobudza wydzielanie soków trawiennych, działa rozkurczowo na mięśnie przewodu pokarmowego oraz dróg żółciowych, zmniejsza uczucie pełności po posiłkach i pomaga ograniczyć wzdęcia. Zielarze od dawna wykorzystywali go również przy niewielkich krwawieniach z drobnych naczyń włosowatych oraz jako środek wspomagający gojenie drobnych ran i otarć. Napar z krwawnika sprawdza się także do przemywania skóry skłonnej do podrażnień i stanów zapalnych.

Równie cennym lipcowym zielem jest nostrzyk żółty. Charakterystyczne żółte kwiaty tej rośliny kryją związki kumarynowe, które od dawna budzą zainteresowanie fitoterapeutów. Ziele nostrzyka tradycyjnie stosuje się jako wsparcie dla układu żylnego. Pomaga zmniejszać uczucie ciężkich nóg, wspiera prawidłowy odpływ limfy i poprawia mikrokrążenie. Dlatego często pojawia się w mieszankach przeznaczonych dla osób cierpiących na żylaki, hemoroidy czy obrzęki kończyn dolnych. Napary można wykorzystywać nie tylko wewnętrznie, ale również zewnętrznie w postaci okładów na stłuczenia, siniaki czy obrzęki. Trzeba jednak pamiętać, że ze względu na zawartość kumaryn nostrzyk nie powinien być stosowany równocześnie z lekami przeciwzakrzepowymi bez konsultacji ze specjalistą.

Lipiec to również doskonały czas na zbiór kwiatów ślazu dzikiego. Ich piękna fioletowoniebieska barwa świadczy o obecności antocyjanów, jednak największą wartość leczniczą stanowią śluzy roślinne. To właśnie one tworzą ochronną warstwę na błonach śluzowych gardła, krtani i jamy ustnej. Napary ze ślazu od dawna stosowane są przy chrypce, suchym kaszlu, podrażnieniach gardła oraz stanach zapalnych górnych dróg oddechowych. Dzięki łagodnemu działaniu mogą być wykorzystywane również do płukania gardła oraz jamy ustnej.

Na uwagę zasługuje także hyzop lekarski – roślina znana już w starożytności. Zawarty w niej olejek eteryczny nadaje charakterystyczny aromat i odpowiada za wiele właściwości biologicznych. Hyzop pobudza wydzielanie soków trawiennych, ogranicza wzdęcia, wspiera pracę żołądka i jelit oraz ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny. Napar może być wykorzystywany zarówno do picia, jak i do płukania gardła przy infekcjach oraz chrypce.

Lipiec jest również okresem kwitnienia lipy drobnolistnej i szerokolistnej. Jej pachnące kwiatostany należą do najbardziej znanych surowców zielarskich w Europie. Napar z kwiatów lipy działa napotnie, lekko uspokajająco i osłaniająco na błony śluzowe. Od pokoleń stosowany jest przy przeziębieniach, gorączce i stanach zapalnych gardła. Warto jednak pamiętać, że herbata z lipy sprawdza się nie tylko podczas infekcji. Wieczorem może pomóc wyciszyć organizm po stresującym dniu i ułatwić zasypianie.

W wielu regionach Polski w lipcu zbiera się również kwiaty czarnego bzu. Są one bogate w flawonoidy, kwasy fenolowe oraz olejek eteryczny. Tradycyjnie wykorzystuje się je jako środek napotny oraz wspomagający naturalną odporność organizmu. Kwiaty bzu często stanowią podstawę domowych syropów i naparów stosowanych w okresach zwiększonej zachorowalności na infekcje dróg oddechowych.

Na nasłonecznionych łąkach w pełni kwitnie także oregano, czyli lebiodka pospolita. Choć większość osób kojarzy ją przede wszystkim jako przyprawę do pizzy czy makaronów, jest również wartościową rośliną leczniczą. Ziele lebiodki zawiera olejek eteryczny bogaty w karwakrol i tymol, a także flawonoidy i garbniki. Napary wspomagają trawienie, ograniczają wzdęcia oraz wykazują działanie przeciwbakteryjne i przeciwutleniające.

Lipiec to także czas zbioru macierzanki piaskowej i tymianku właściwego. Obie rośliny zawierają tymol, który od dawna ceniony jest za działanie przeciwbakteryjne i wykrztuśne. Napary pomagają przy kaszlu, infekcjach górnych dróg oddechowych oraz niestrawności. Wiele osób wykorzystuje je także do inhalacji podczas przeziębień.

Na wilgotniejszych terenach można spotkać wiązówkę błotną, której kremowe kwiatostany wydzielają charakterystyczny migdałowy zapach. Roślina ta zawiera naturalne salicylany, flawonoidy oraz garbniki. Tradycyjnie stosowana była przy stanach gorączkowych, bólach mięśni i stawów oraz dolegliwościach reumatycznych. Współczesna fitoterapia nadal interesuje się jej właściwościami przeciwzapalnymi.

W lipcu warto również zwrócić uwagę na nagietek lekarski. Intensywnie pomarańczowe kwiaty są bogate w karotenoidy, flawonoidy i triterpeny. Napary wspierają trawienie, natomiast preparaty stosowane zewnętrznie od dawna wykorzystywane są do pielęgnacji skóry, drobnych ran, oparzeń i podrażnień.

Coraz większym zainteresowaniem cieszy się również wierzbownica drobnokwiatowa, której ziele zbiera się właśnie latem. W fitoterapii znana jest przede wszystkim jako roślina wspierająca prawidłowe funkcjonowanie prostaty oraz dolnych dróg moczowych.

Lipiec to także doskonały moment na zbiór mięty pieprzowej. Zawarty w niej mentol działa rozkurczowo na przewód pokarmowy, łagodzi uczucie ciężkości po posiłkach, wspiera trawienie i przynosi przyjemne uczucie chłodu. Latem napary z mięty doskonale sprawdzają się również jako składnik orzeźwiających napojów.

W tym samym czasie można pozyskiwać także melisę lekarską. Jej cytrynowy aromat zawdzięczamy olejkowi eterycznemu, który odpowiada za delikatne działanie uspokajające. Filiżanka naparu wieczorem może pomóc wyciszyć organizm, zwłaszcza po dniu pełnym napięcia.

Na wielu nieużytkach kwitnie również dziewanna wielkokwiatowa. Jej żółte kwiaty zawierają śluzy, saponiny i flawonoidy. Od dawna wykorzystywane są przy kaszlu, zapaleniach gardła oraz podrażnieniach dróg oddechowych, ponieważ działają osłaniająco i ułatwiają odkrztuszanie.

Coraz częściej zielarze zwracają uwagę także na wierzbówkę kiprzycę. Młode liście bywają wykorzystywane do przygotowywania fermentowanych napojów przypominających herbatę, natomiast napary z ziela tradycyjnie stosowane są jako wsparcie dla przewodu pokarmowego i układu moczowego.

Zbierając zioła, warto pamiętać o kilku prostych zasadach. Najlepiej robić to w suche, słoneczne dni, po obeschnięciu porannej rosy. Roślin nie należy zrywać po intensywnych opadach ani suszyć na pełnym słońcu, ponieważ wysoka temperatura i promieniowanie UV mogą prowadzić do utraty części cennych olejków eterycznych i innych substancji aktywnych. Najlepszym miejscem do suszenia jest przewiewne, zacienione pomieszczenie.

Choć zioła są niezwykle cennym elementem tradycyjnej fitoterapii, nie należy zapominać, że również one zawierają silnie działające substancje biologicznie czynne. Niektóre mogą wchodzić w interakcje z lekami, inne nie są wskazane w ciąży, podczas karmienia piersią lub przy określonych chorobach przewlekłych. Dlatego przed dłuższym stosowaniem warto zapoznać się z przeciwwskazaniami oraz zalecanym sposobem użycia. Umiejętnie wykorzystywane letnie rośliny lecznicze od stuleci stanowią jednak jedno z najcenniejszych bogactw naszej rodzimej przyrody i do dziś pozostają ważnym uzupełnieniem naturalnej troski o zdrowie.

Redakcja