Jeszcze kilkadziesiąt lat temu dnę moczanową nazywano „chorobą królów”. Uważano, że dotyka głównie ludzi zamożnych, którzy mogli pozwolić sobie na częste uczty, duże ilości mięsa i alkoholu. Dziś wiadomo, że zamożność nie ma z tym wiele wspólnego. Dna moczanowa stała się jedną z najczęstszych chorób metabolicznych XXI wieku i coraz częściej dotyczy również ludzi młodych. Winne są przede wszystkim zmieniający się styl życia, nadwaga, siedzący tryb życia, nadmiar wysoko przetworzonej żywności oraz słodzonych napojów.

Atak dny moczanowej trudno pomylić z czymkolwiek innym. Ból pojawia się nagle, często w nocy. Staw staje się zaczerwieniony, gorący i bardzo bolesny nawet przy najdelikatniejszym dotyku. Klasycznie choroba rozpoczyna się od stawu dużego palca u stopy, ale może dotyczyć również kostek, kolan, nadgarstków czy łokci. Przyczyną jest odkładanie się kryształów kwasu moczowego w stawach, które wywołują gwałtowną reakcję zapalną.

Przez wiele lat sądzono, że podwyższony poziom kwasu moczowego jest problemem wyłącznie stawów. Dziś wiadomo, że sprawa jest znacznie poważniejsza. Hiperurykemia wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, kamicy nerkowej, cukrzycy typu 2, zespołu metabolicznego, a nawet udaru mózgu. Coraz więcej badań wskazuje, że wysoki poziom kwasu moczowego może być jednym z sygnałów ostrzegawczych świadczących o pogarszającym się stanie całego organizmu.

Na szczęście wiele zależy od codziennych nawyków. Nawet osoby przyjmujące leki mogą dzięki odpowiedniemu stylowi życia zmniejszyć liczbę napadów choroby oraz poprawić swoje samopoczucie.

Jednym z najskuteczniejszych sposobów jest regularna aktywność fizyczna. Nie chodzi jednak o wyczerpujące treningi. Najlepsze efekty przynoszą umiarkowane ćwiczenia wykonywane systematycznie. Szybki spacer, nordic walking, jazda na rowerze, pływanie czy ćwiczenia w wodzie poprawiają gospodarkę metaboliczną, zmniejszają stan zapalny i pomagają obniżać poziom kwasu moczowego. Warto pamiętać, że bardzo intensywny wysiłek wykonywany sporadycznie może działać odwrotnie i chwilowo zwiększać jego stężenie.

Równie ważna jest masa ciała. Nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja insulinooporności, a ta utrudnia nerkom usuwanie kwasu moczowego. Nawet umiarkowana redukcja masy ciała może przynieść wyraźną poprawę parametrów laboratoryjnych i zmniejszyć ryzyko kolejnych napadów choroby. Nie warto jednak stosować głodówek ani bardzo restrykcyjnych diet, ponieważ gwałtowne odchudzanie może przejściowo podnosić poziom kwasu moczowego.

Ogromne znaczenie ma odpowiednie nawodnienie. Nerki usuwają kwas moczowy z organizmu, dlatego osoby pijące zbyt mało wody mają większe ryzyko jego odkładania się w stawach i nerkach. Większość specjalistów zaleca wypijanie około dwóch litrów płynów dziennie, a podczas upałów lub intensywnego wysiłku jeszcze więcej.

W ostatnich latach naukowcy zwracają coraz większą uwagę na rolę diety przeciwzapalnej. Okazuje się, że nie tylko ograniczanie produktów bogatych w puryny ma znaczenie. Liczy się całokształt sposobu odżywiania.

Na talerzu powinno pojawiać się dużo warzyw, zwłaszcza zielonych. Brokuły, jarmuż, sałata, brukselka, kalafior, szpinak czy szparagi dostarczają folianów, błonnika oraz licznych przeciwutleniaczy. Rośliny strączkowe, których dawniej często obawiali się chorzy na dnę moczanową, obecnie nie są już traktowane jako produkty zakazane. Badania pokazują, że ich umiarkowane spożycie nie zwiększa ryzyka napadów, a wręcz może korzystnie wpływać na zdrowie metaboliczne.

Coraz więcej uwagi poświęca się również produktom mlecznym. Jogurt naturalny, kefir czy chudy twaróg mogą wspierać wydalanie kwasu moczowego i jednocześnie dostarczać białka bez nadmiernej ilości puryn obecnych w czerwonym mięsie.

Bardzo interesujące są wyniki badań dotyczących cierpkich wiśni. Zarówno świeże owoce, jak i niesłodzony sok z wiśni zawierają antocyjany o silnym działaniu przeciwzapalnym. Kilka badań obserwacyjnych wykazało, że osoby regularnie spożywające wiśnie rzadziej doświadczały napadów dny moczanowej. Choć nie zastąpią one leczenia farmakologicznego, mogą stanowić wartościowy element zdrowej diety.

Korzystnie działa także witamina C. Wspiera ona wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Jej dobrym źródłem są papryka, natka pietruszki, kiwi, czarna porzeczka, truskawki, brokuły i owoce cytrusowe. Najlepiej dostarczać ją przede wszystkim z codziennym pożywieniem.

Ciekawostką może być kawa. Przez wiele lat budziła kontrowersje, jednak obecnie liczne badania wskazują, że umiarkowane spożycie kawy może wiązać się z niższym ryzykiem rozwoju dny moczanowej. Efekt ten przypisuje się nie tylko kofeinie, ale również obecnym w kawie polifenolom wpływającym na metabolizm kwasu moczowego.

Nie należy zapominać o orzechach. Orzechy włoskie, migdały czy orzeszki piniowe dostarczają zdrowych tłuszczów, magnezu oraz przeciwutleniaczy. Mogą wspierać walkę ze stanem zapalnym i korzystnie wpływać na układ sercowo-naczyniowy, który u osób z dną moczanową wymaga szczególnej ochrony.

Coraz częściej mówi się także o znaczeniu mikrobioty jelitowej. Bakterie zamieszkujące jelita uczestniczą między innymi w metabolizmie kwasu moczowego. Dieta bogata w błonnik, kiszonki, kefir, jogurt naturalny oraz produkty fermentowane może wspierać prawidłowy skład mikrobiomu i pośrednio poprawiać gospodarkę metaboliczną.

Warto również zwrócić uwagę na przyprawy. Kurkuma, imbir czy cynamon wykazują działanie przeciwzapalne, a regularne włączanie ich do codziennego jadłospisu może wspomagać organizm w ograniczaniu przewlekłych procesów zapalnych.

Nie mniej ważne jest to, czego należy unikać. Największym wrogiem osób z podwyższonym poziomem kwasu moczowego okazuje się nie tylko czerwone mięso czy podroby, ale przede wszystkim nadmiar cukru, zwłaszcza syropu glukozowo-fruktozowego oraz słodzonych napojów. Fruktoza zwiększa produkcję kwasu moczowego już w trakcie swojego metabolizmu, dlatego regularne picie słodkich napojów może znacznie zwiększać ryzyko rozwoju choroby. Warto również ograniczyć alkohol, szczególnie piwo i wysokoprocentowe trunki, które utrudniają usuwanie kwasu moczowego przez nerki.

Najkorzystniejszym modelem żywienia dla osób z dną moczanową okazuje się dieta śródziemnomorska. Opiera się ona na dużej ilości warzyw, owoców, oliwy z oliwek, ryb, roślin strączkowych, pełnoziarnistych produktów zbożowych oraz orzechów. Taki sposób odżywiania nie tylko pomaga kontrolować poziom kwasu moczowego, ale jednocześnie chroni serce, naczynia krwionośne i nerki.

Dna moczanowa nie jest już wyłącznie chorobą bolącego stawu. To sygnał, że organizm potrzebuje zmian. Dobra wiadomość jest taka, że nawet niewielkie modyfikacje codziennych nawyków potrafią przynieść zaskakująco dobre efekty. Więcej ruchu, odpowiednia masa ciała, właściwe nawodnienie, dieta bogata w warzywa, owoce, błonnik i produkty przeciwzapalne oraz ograniczenie cukru i alkoholu mogą znacząco zmniejszyć ryzyko kolejnych bolesnych napadów. A to oznacza nie tylko zdrowsze stawy, ale również lepszą ochronę serca, nerek i całego organizmu.

Redakcja