Zwykle zaczyna się niewinnie. Delikatne pieczenie w kąciku ust, niewielkie zaczerwienienie, uczucie napięcia skóry. Wiele osób ignoruje pierwsze objawy, sądząc, że problem zniknie sam po kilku dniach. Tymczasem niewielka ranka potrafi szybko zamienić się w bolesne pęknięcie, które utrudnia jedzenie, picie, a nawet zwykły uśmiech. Zajady należą do tych dolegliwości, które wydają się błahe, ale często okazują się sygnałem, że organizm próbuje nam coś zakomunikować.

Kąciki ust to miejsce wyjątkowo narażone na uszkodzenia. Skóra jest tam cienka, stale pracuje podczas mówienia i spożywania posiłków, a dodatkowo pozostaje narażona na działanie śliny, zmian temperatury oraz czynników atmosferycznych. Wystarczy niewielkie osłabienie bariery ochronnej skóry, by pojawiły się mikrouszkodzenia. Do ich rozwoju mogą przyczyniać się zarówno czynniki zewnętrzne, jak i problemy zdrowotne ukryte głębiej.

Przez lata zajady były kojarzone głównie z niedoborem witamin. Rzeczywiście, niedostateczna ilość witamin z grupy B, szczególnie witaminy B2, B6 oraz B12, może zwiększać ryzyko ich występowania. Podobnie jest z niedoborem żelaza, cynku czy białka. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z pękającymi kącikami ust cierpi na niedobory pokarmowe.

Coraz częściej okazuje się, że nawracające zajady są jednym z objawów problemów metabolicznych. Mogą pojawiać się u osób z cukrzycą, zwłaszcza jeśli poziom glukozy we krwi pozostaje źle kontrolowany. Sprzyjają im także zaburzenia odporności, przewlekłe stany zapalne organizmu oraz schorzenia przewodu pokarmowego. Celiakia, choroby zapalne jelit czy przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka mogą prowadzić do zaburzeń wchłaniania składników odżywczych, nawet jeśli dieta wydaje się prawidłowa.

Nie bez znaczenia pozostaje również stan jamy ustnej. Niewłaściwie dopasowane protezy, wady zgryzu, przewlekłe oblizywanie warg czy oddychanie przez usta mogą powodować ciągłe podrażnianie skóry w okolicy kącików. W takich warunkach łatwiej dochodzi do rozwoju infekcji. Dziś wiadomo, że za część zajadów odpowiadają drożdżaki z rodzaju Candida lub bakterie, przede wszystkim gronkowce. W takich przypadkach samo stosowanie preparatów witaminowych nie rozwiąże problemu.

Warto także pamiętać o wpływie pogody. Zimą skóra narażona jest na mróz i wiatr, latem na intensywne promieniowanie słoneczne oraz odwodnienie. W obu przypadkach dochodzi do przesuszenia naskórka, który staje się bardziej podatny na pękanie. Niektórzy zauważają również większą skłonność do zajadów w okresach przewlekłego stresu. Nie jest to przypadek. Długotrwałe napięcie psychiczne wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego i może utrudniać regenerację tkanek. Jeżeli problem pojawia się sporadycznie i szybko ustępuje, zwykle nie ma powodów do niepokoju. Inaczej wygląda sytuacja, gdy zajady wracają regularnie lub utrzymują się przez wiele tygodni.

Podstawowe badania laboratoryjne mogą dostarczyć wielu cennych informacji. Szczególnie przydatne okazują się oznaczenia poziomu glukozy, ferrytyny, żelaza, witaminy B12, a niekiedy także kwasu foliowego. W uzasadnionych przypadkach lekarz może zalecić ocenę funkcji tarczycy, badania w kierunku zaburzeń wchłaniania lub wykonanie wymazu z miejsca zmiany, jeśli istnieje podejrzenie infekcji bakteryjnej albo grzybiczej.

Równocześnie warto zadbać o warunki sprzyjające gojeniu. Duże znaczenie ma utrzymanie odpowiedniego nawilżenia skóry. Proste preparaty ochronne zawierające wazelinę, lanolinę lub inne substancje natłuszczające pomagają ograniczyć dalsze pękanie naskórka i tworzą warstwę zabezpieczającą przed podrażnieniami.

Jednym z naturalnych sposobów wspomagających regenerację jest miód. Jego właściwości nawilżające oraz zdolność wspierania procesów gojenia sprawiają, że może być pomocny przy niewielkich uszkodzeniach skóry. Podobnie działa propolis, choć należy pamiętać, że produkty pszczele mogą wywoływać reakcje alergiczne u niektórych osób. Dobrze działa również aloes, który łagodzi podrażnienia i wspomaga regenerację naskórka. Niektórzy korzystają z naparów z szałwii lub rumianku. Takie okłady mogą przynosić ulgę, zwłaszcza gdy zmianom towarzyszy pieczenie i zaczerwienienie.

Najważniejszym elementem profilaktyki pozostaje codzienna dieta. Organizm potrzebuje odpowiedniej ilości pełnowartościowego białka, produktów bogatych w żelazo, cynk i witaminy z grupy B. Dobrym wyborem są ryby, jaja, rośliny strączkowe, orzechy, pestki, zielone warzywa oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Warto również pamiętać o fermentowanych produktach mlecznych i kiszonkach, które wspierają mikrobiotę jelitową.

Choć zajady wydają się drobiazgiem, czasem okazują się pierwszym widocznym sygnałem poważniejszych zaburzeń. Organizm rzadko wysyła ostrzeżenia bez powodu. Dlatego zamiast skupiać się wyłącznie na leczeniu samej ranki, warto zastanowić się, dlaczego się pojawiła.

Redakcja