Większość kierowców ma swoją własną definicję bezpiecznej prędkości. Dla jednych będzie to 50 kilometrów na godzinę, dla innych 70, a jeszcze inni uznają, że dopóki samochód dobrze trzyma się drogi, wszystko jest pod kontrolą. Problem polega na tym, że prawa fizyki nie interesują się naszymi przekonaniami. Nie mają znaczenia ani doświadczenie za kierownicą, ani marka samochodu, ani nasze poczucie pewności siebie. W chwili zderzenia decydują wyłącznie masa, prędkość i siły działające na ludzkie ciało.

To właśnie dlatego lekarze medycyny ratunkowej, chirurdzy urazowi i specjaliści zajmujący się bezpieczeństwem ruchu drogowego od lat powtarzają tę samą prawdę: człowiek jest znacznie mniej odporny na przeciążenia, niż większości z nas się wydaje.

W codziennym życiu prędkość 70 kilometrów na godzinę nie wydaje się niczym szczególnym. Samochody poruszają się tak na drogach lokalnych, podmiejskich i wielu trasach, które pokonujemy każdego dnia. Siedząc za kierownicą, nie odczuwamy zagrożenia. Kabina jest cicha, nowoczesne zawieszenie tłumi nierówności, a elektronika pomaga utrzymać tor jazdy. Łatwo wtedy zapomnieć, że energia kinetyczna rośnie nie liniowo, lecz gwałtownie wraz ze wzrostem prędkości.

To właśnie ten fakt sprawia, że różnica między 50 a 70 kilometrami na godzinę jest znacznie większa, niż sugerują same liczby. Dla ludzkiego organizmu nie jest to wzrost o jedną trzecią. To ogromny skok energii, którą ciało będzie musiało pochłonąć podczas nagłego zatrzymania.

A zatrzymanie podczas wypadku następuje błyskawicznie. Samochód może zostać wyhamowany w ułamku sekundy przez drzewo, słup, ścianę lub inny pojazd. Ciało kierowcy i pasażerów nadal jednak porusza się z wcześniejszą prędkością. Właśnie dlatego dochodzi do obrażeń.

Pasy bezpieczeństwa i poduszki powietrzne nie sprawiają, że prawa fizyki przestają działać. Ich zadaniem jest jedynie ograniczenie skutków zderzenia. Dzięki nim ciało wytraca prędkość nieco wolniej, a energia rozkłada się na większą powierzchnię. To ogromna różnica, która każdego roku ratuje tysiące istnień ludzkich. Nie oznacza jednak, że przy dużych prędkościach człowiek wychodzi z wypadku bez szwanku.

Wiele osób wyobraża sobie, że skoro pas bezpieczeństwa utrzymał ciało na fotelu, to organizm jest bezpieczny. Tymczasem wewnątrz człowieka dzieją się wtedy zjawiska, których nie widać gołym okiem. Gdy klatka piersiowa zostaje zatrzymana przez pasy, narządy wewnętrzne nadal poruszają się siłą rozpędu. Serce, płuca, wątroba, śledziona czy nerki uderzają o otaczające je struktury. Może dochodzić do stłuczeń, pęknięć naczyń krwionośnych, krwotoków i uszkodzeń, które z zewnątrz nie zawsze są od razu widoczne.

Szczególnie narażony jest mózg. Choć chroni go czaszka, nie jest on sztywno do niej przytwierdzony. W czasie gwałtownego hamowania przemieszcza się wewnątrz czaszki, uderzając o jej ściany. Nawet jeśli nie dochodzi do złamania kości czaszki, mogą pojawić się wstrząśnienie mózgu, mikrouszkodzenia tkanki nerwowej lub rozlane uszkodzenia aksonalne, które należą do najgroźniejszych następstw ciężkich urazów komunikacyjnych.

Nieprzypadkowo właśnie urazy głowy pozostają jedną z najczęstszych przyczyn zgonów i trwałej niepełnosprawności po wypadkach drogowych. Wystarczy ułamek sekundy, aby życie człowieka zmieniło się nieodwracalnie.

Narażony jest również kręgosłup szyjny. Wielu kierowców słyszało o urazie określanym jako „smagnięcie biczem”, czyli whiplash. Dochodzi do niego najczęściej podczas uderzenia od tyłu, kiedy głowa zostaje gwałtownie odrzucona do tyłu, a następnie do przodu. Taki uraz może wystąpić nawet przy stosunkowo niewielkich prędkościach. Skutki bywają odczuwalne przez wiele miesięcy, a czasem nawet lat.

Interesujące jest to, że człowiek często błędnie ocenia własne bezpieczeństwo na podstawie wyglądu samochodu po kolizji. Jeśli auto jest mocno zniszczone, wydaje się oczywiste, że wypadek był groźny. Tymczasem z punktu widzenia fizyki zgnieciona strefa kontrolowanego zgniotu oznacza, że część energii została pochłonięta przez konstrukcję pojazdu. Znacznie gorzej jest wtedy, gdy energia trafia bezpośrednio do ciała pasażerów.

Nowoczesne samochody są dziś znacznie bezpieczniejsze niż te produkowane kilkadziesiąt lat temu. Wyposażone są w zaawansowane systemy wspomagające kierowcę, liczne poduszki powietrzne, aktywne zagłówki oraz konstrukcje pochłaniające energię zderzenia. Dzięki temu liczba ofiar śmiertelnych w wielu krajach spadła. Nie zmieniła się jednak biologiczna wytrzymałość człowieka.

Kości, mięśnie, naczynia krwionośne i narządy wewnętrzne mają swoje granice. Kiedy przeciążenia je przekraczają, dochodzi do uszkodzeń. Nie ma znaczenia, czy siedzimy w luksusowym SUV-ie, sportowym aucie czy niewielkim samochodzie miejskim. Technologia może zmniejszyć ryzyko, ale nie jest w stanie całkowicie pokonać praw fizyki.

Dlatego eksperci od bezpieczeństwa drogowego coraz częściej podkreślają, że najskuteczniejszym systemem ochrony nadal pozostaje rozsądek kierowcy. Nie chodzi wyłącznie o przestrzeganie ograniczeń prędkości. Równie ważne jest dostosowanie jazdy do warunków pogodowych, stanu nawierzchni, widoczności i własnej kondycji psychofizycznej.

W rzeczywistości większość ludzi nie przecenia możliwości samochodu. Przecenia możliwości własnego organizmu. Wydaje nam się, że skoro codziennie jeździmy bez problemu, to niewielkie zwiększenie prędkości nie ma większego znaczenia. Tymczasem dla fizyki różnica między 50 a 70 kilometrami na godzinę może oznaczać granicę między ciężkimi obrażeniami a szansą na przeżycie bez trwałych następstw.

Człowiek nie został stworzony do gwałtownego zatrzymywania się z dużych prędkości. Nasze ciało doskonale radzi sobie z chodzeniem, bieganiem czy wspinaniem. Samochód pozwolił nam poruszać się wielokrotnie szybciej niż kiedykolwiek wcześniej w historii. Organizm pozostał jednak taki sam. I właśnie dlatego za każdym razem, gdy mocniej naciskamy pedał gazu, warto pamiętać, że ograniczenia techniczne pojazdu są zwykle znacznie większe niż ograniczenia ludzkiego ciała.

Redakcja