Są miejsca w Polsce, gdzie ziemia pachnie jak mokry las po burzy, a ludzie przyjeżdżają nie po to, by oglądać widoki, lecz by zanurzyć się w czymś, co wygląda jak gęsta, brunatna czekolada. Nie chodzi jednak o deser, lecz o borowinę.

Balneoterapia, czyli leczenie bodźcami naturalnymi: wodą mineralną, gazami i peloidami, to jedna z najstarszych gałęzi medycyny uzdrowiskowej. Zanim wymyślono nowoczesne blokady nerwów i zabiegi laserowe, człowiek ogrzewał obolałe ciało w solankach, wdychał mgłę mineralną i okładał stawy ciepłym torfem. I choć dziś żyjemy w epoce rezonansów magnetycznych i tabletek o skomplikowanych nazwach, kąpiele borowinowe wciąż mają swoje stałe miejsce w programach leczenia sanatoryjnego.

Borowina nie jest zwykłym błotem. To specyficzna odmiana torfu powstała z rozkładu roślin w środowisku podmokłym, ubogim w tlen. Przez setki lat natura „przetrawiała” liście, łodygi i mchy, tworząc substancję bogatą w związki organiczne i minerały. W jej składzie znajdują się między innymi kwasy huminowe, ligniny, bituminy, siarczany potasu i magnezu oraz związki krzemu.

Najbardziej odczuwalny jest efekt cieplny. Borowina długo utrzymuje temperaturę, a ciepło przenika głęboko w tkanki. To właśnie ono rozluźnia mięśnie, rozszerza naczynia krwionośne i poprawia ukrwienie. Tam, gdzie wcześniej było napięcie i ból, pojawia się uczucie miękkości i ulgi. Lepsze krążenie oznacza też sprawniejszy transport tlenu i składników odżywczych oraz szybsze usuwanie produktów przemiany materii.

Ale nie chodzi wyłącznie o temperaturę. Substancje zawarte w borowinie oddziałują na skórę i poprzez nią – na cały organizm. Mówi się o działaniu przeciwzapalnym, bakteriobójczym i immunomodulującym. W praktyce oznacza to, że zabiegi mogą łagodzić przewlekłe stany zapalne, wspierać procesy regeneracyjne i wpływać na gospodarkę hormonalną. U części pacjentów obserwuje się pobudzenie osi przysadkowo-nadnerczowej, co przekłada się na ogólne „uruchomienie” organizmu. To jeden z powodów, dla których po serii zabiegów wiele osób mówi nie tylko o mniejszym bólu, ale też o większej energii.

Najczęściej po borowinę sięgają osoby zmagające się ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów i kręgosłupa. Sztywność poranna, tępy ból lędźwi, przeciążone kolana – to problem wielu ludzi. Ciepłe okłady potrafią wyraźnie zmniejszyć dolegliwości i poprawić zakres ruchu. Korzystne efekty obserwuje się także w chorobach reumatycznych mięśni oraz przy przewlekłych nerwobólach. W niektórych przypadkach zabiegi wspierają terapię przewlekłego zapalenia pęcherzyka żółciowego czy kamicy żółciowej i nerkowej, o ile nie towarzyszą im ostre napady bólu.

Warto jednak podkreślić, że borowina nie jest „uniwersalnym plastrem” na wszystkie schorzenia. To metoda wspomagająca, element większego planu terapeutycznego. Najlepsze efekty przynosi wtedy, gdy łączy się ją z kinezyterapią, masażem i odpowiednio dobranymi ćwiczeniami. W sanatoriach rzadko funkcjonuje jako samotny zabieg, jest częścią przemyślanego programu rehabilitacyjnego.

Co ciekawe, kąpiele i okłady borowinowe bywają też wykorzystywane profilaktycznie. W świecie, w którym napięcie psychiczne stało się niemal normą, głębokie rozgrzanie ciała działa jak sygnał bezpieczeństwa dla układu nerwowego. Organizm przechodzi z trybu walki w tryb regeneracji. Spowalnia oddech, mięśnie puszczają, myśli stają się mniej natarczywe.

Są jednak sytuacje, w których taka terapia może przynieść więcej szkody niż pożytku. Ostre stany zapalne, niewydolność krążeniowo-oddechowa, poważne zaburzenia rytmu serca czy krzepnięcia krwi to wyraźne przeciwwskazania. Ostrożność powinni zachować także pacjenci z niestabilnym nadciśnieniem lub bardzo niskim ciśnieniem tętniczym, z zaawansowanymi chorobami nerek, ciężkimi schorzeniami układu oddechowego czy niekontrolowaną cukrzycą. Ciepło, które dla jednych jest ulgą, dla innych może stanowić nadmierne obciążenie.

Dlatego balneoterapia wciąż pozostaje domeną uzdrowisk i ośrodków rehabilitacyjnych, gdzie kwalifikacja do zabiegów odbywa się pod okiem lekarza. Borowina nie konkuruje z nowoczesną farmakologią. Ona przypomina, że ciało reaguje na bodźce tak stare jak sama natura: ciepło, minerały, dotyk ziemi. W świecie „przyspieszonych” terapii i natychmiastowych efektów proponuje coś innego – proces. Powolne, stopniowe uruchamianie mechanizmów regeneracji. I być może właśnie dlatego, mimo upływu lat i zmieniających się mód medycznych, wciąż znajduje swoich zwolenników.

Redakcja