W epoce, gdy półki aptek uginają się od leków syntetycznych, natura nadal skrywa swoje skarby – jedne z nich od wieków są znane i stosowane, choć dziś często zapomniane. Jednym z takich skarbów jest bertram, znany też jako rumian bertram (Anacyclus pyrethrum) – roślina o niezwykle silnych właściwościach leczniczych, którą nie bez powodu nazywano kiedyś „zielem świętej Hildegardy”.

Bertram to nie tylko ciekawostka botaniczna. To realne wsparcie dla zdrowia – o potwierdzonym działaniu przeciwzapalnym, oczyszczającym i wzmacniającym organizm więc warto go poznać bliżej. To bylina z rodziny astrowatych. Pochodzi z rejonów Afryki Północnej, ale od wieków wykorzystywano go w tradycyjnej medycynie arabskiej, greckiej i europejskiej. Posiada charakterystyczne, przypominające rumianek kwiaty, a jego korzeń ma silny, piekący smak. To właśnie korzeń bertramu zawiera najwięcej substancji aktywnych – m.in. olejki eteryczne, alkaloidy, fitosterole, inulinę, flawonoidy i substancje gorzkie.

Właściwości lecznicze bertramu – co potrafi ta roślina?

1. Wspiera trawienie i oczyszczanie organizmu

Bertram pobudza wydzielanie soków trawiennych i żółci, co ułatwia trawienie, przyspiesza metabolizm i zapobiega wzdęciom. Pomaga też oczyścić jelita z toksyn, resztek pokarmowych i pasożytów.

2. Wzmacnia układ odpornościowy

Regularne stosowanie proszku z bertramu zwiększa odporność na infekcje bakteryjne i wirusowe. Roślina działa lekko przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie.

3. Działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo

Zarówno stosowana wewnętrznie, jak i zewnętrznie (np. w maściach), łagodzi bóle reumatyczne, bóle gardła, zębów i migdałków. Działa jak naturalny „antybiotyk z pola”.

4. Poprawia ukrwienie mózgu i koncentrację

Właściwości bertramu poprawiają ukrwienie i dotlenienie mózgu, co skutkuje lepszym zapamiętywaniem, koncentracją oraz zmniejszeniem objawów migreny i zmęczenia umysłowego.

5. Naturalny środek przeciw pasożytom

Bertram znany był jako środek „na robaki” – zwalcza pasożyty jelitowe, a przy tym nie niszczy mikroflory jelit.

6. Reguluje poziom cukru i wspiera w cukrzycy

Niektóre badania wykazują, że bertram może pomóc w regulacji poziomu glukozy we krwi, wspomagając terapię cukrzycy typu 2.

7. Pomaga w problemach kobiecych

W medycynie ludowej bertram stosowano w leczeniu bolesnych miesiączek, zaburzeń hormonalnych i problemów z płodnością.

Święta Hildegarda z Bingen o bertramie

Bertram był jednym z ulubionych ziół średniowiecznej mistyczki i uzdrowicielki św. Hildegardy z Bingen. W jej pismach można znaleźć wiele odniesień do tego ziela. Hildegarda pisała, że:

„Bertram oczyszcza żołądek, ogrzewa mózg i poprawia trawienie. Zjada robaki w jelitach i odświeża oddech. Kto go je regularnie, rzadko zapada na choroby”.

Nie bez powodu! Działa on bowiem kompleksowo – oczyszcza organizm z toksyn, poprawia trawienie i wzmacnia ciało. I nie bez powodu używali go mnisi i mniszki gdyż bertram był ceniony w medycynie klasztornej, zwłaszcza przez benedyktynów i cystersów, był jednym z najważniejszych ziół w zielarskich aptekach średniowiecznych zakonów.

Lecznicze zastosowanie bertramu w klasztorach

1. Wzmacnianie układu trawiennego i oczyszczanie organizmu

Mnisi uważali, że zdrowie zaczyna się w jelitach – dlatego bertram był podawany w postaci proszku, naparów lub dodatku do potraw, by „usuwać śluz i toksyny” z przewodu pokarmowego. Pomagał też lepiej wchłaniać składniki odżywcze, co było istotne przy prostym, postnym jadłospisie.

Hildegarda pisała: „Bertram wypędza z człowieka to, co niepotrzebne, i przywraca to, co słuszne”.

2. Pobudzenie sił witalnych i „ognia trawiennego”

Bertram był nazywany przez zakonników ziołem przywracającym „ciepło wewnętrzne”, czyli życiową energię, dziś porównywaną z siłą metabolizmu. Podawano go osobom wyczerpanym, osłabionym, wychłodzonym – często w małych dawkach, ale regularnie, np. dosypując szczyptę do chleba lub kaszy.

3. Wzmacnianie zmysłów: słuchu, wzroku, smaku

Św. Hildegarda zalecała bertram osobom starszym i osłabionym – jego spożywanie miało poprawiać ostrość widzenia, koncentrację, a także smak i apetyt. Mnisi twierdzili, że „oczyszcza zmysły” – dziś można to rozumieć jako działanie przeciwzapalne i wspomagające mikrokrążenie.

4. Zioło dla mniszek – bertram jako środek kobiecy

W żeńskich klasztorach bertram był stosowany także jako zioło wspierające kobiecy organizm – łagodził bóle menstruacyjne, wspierał płodność, a także zapobiegał „zatruciu humorem” (czyli stanom zapalnym i złemu krążeniu). Działał przeciwbólowo i tonizująco.

5. Oczyszczanie jamy ustnej – klasyczna pasta zakonników

W klasztornych infirmeriach sporządzano z bertramu proszki i pasty do pielęgnacji jamy ustnej – mieszano go z miodem, glinką i szałwią. Taka pasta leczyła afty, stany zapalne, wspomagała leczenie próchnicy i poprawiała jakość oddechu. Mnisi często używali jej rano i przed modlitwą. W niektórych opactwach bertram uprawiano obok mięty i piołunu – uchodził za zioło „czuwających” i często wchodził w skład mikstur na bezsenność lub melancholię. Mnisi twierdzili, że regularne przyjmowanie bertramu oczyszcza duszę i ciało, zwiększając gotowość do modlitwy. Św. Hildegarda uważała, że bertram „podgrzewa krew człowieka i przez to daje mu więcej życia” – dziś wiemy, że rzeczywiście poprawia krążenie i działa przeciwzapalnie. W Maroku i Egipcie korzeń bertramu był stosowany jako… afrodyzjak. W Indiach podaje się dzieciom wodę z bertramu, by przyspieszyć rozwój mowy. Dawniej żuto korzeń bertramu na ból zęba i zapalenie dziąseł – znieczulał jak naturalny środek przeciwbólowy.

Jak mnisi przyjmowali bertram?

• Szczypta proszku z bertramu dodawana do kaszy, chleba lub sera.
• Wino z bertramem – podawane osobom osłabionym po chorobie.
• Miód z bertramem – stosowany przy infekcjach gardła i kaszlu.
• Ziołowe pasty i nalewki – wzmacniające i odkażające.

Przepis na domowy proszek

Najbardziej popularna forma stosowania to proszek z korzenia bertramu – można go kupić lub zrobić samodzielnie (ze sproszkowanego korzenia rośliny, najlepiej organicznego).

Jak stosować?

• Doustnie: ¼ łyżeczki proszku 1–2 razy dziennie – najlepiej posypać nim jedzenie (np. kaszę, chleb, zupę) lub dodać do miodu.
• Zewnętrznie: jako składnik pasty do zębów (przy zapaleniach dziąseł), lub maści rozgrzewającej na bóle stawów.
• Na włosy: w formie wcierki – wzmacnia cebulki i poprawia ukrwienie skóry głowy.

Uwaga: Bertram ma silne działanie, dlatego nie należy przesadzać z ilością – wystarczy naprawdę niewiele.

Przeciwwskazania

• Kobiety w ciąży i karmiące powinny unikać bertramu (brak badań).
• Osoby z wrzodami żołądka i ostrymi stanami zapalnymi przewodu pokarmowego powinny skonsultować stosowanie z lekarzem.
• U niektórych może wywołać reakcję alergiczną – zawsze zaczynaj od małej ilości.

Bertram to jedno z tych ziół, które działają wielowymiarowo: wspiera trawienie, oczyszcza, wzmacnia odporność, reguluje układ nerwowy i hormonalny. Jest naturalnym antyoksydantem, adaptogenem, środkiem przeciwzapalnym i tonikiem w jednym. Warto dodać go do domowej apteczki – choćby w formie proszku dodawanego codziennie do potraw. To jeden z tych darów natury, które działają delikatnie, ale głęboko – i mogą przynieść ogromne korzyści każdemu, kto szuka naturalnego wsparcia dla zdrowia. Bertram to nie tylko zapomniane zioło z zakonnych ogrodów, ale prawdziwy skarb natury. Współczesna fitoterapia powoli odkrywa jego właściwości na nowo. Warto korzystać z wiedzy dawnych mniszek i mnichów – bertram, choć niepozorny, może być cichym sprzymierzeńcem naszego zdrowia.

W USA „hildegardowe” produkty do nabycia tutaj